Mồ mả nằm trong phần đất bị thu hồi phải được di dời, và theo nguyên tắc của Luật Đất đai 2024 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành, gia đình có mộ phải di dời được bố trí đất để táng lại và được bồi thường chi phí đào, bốc, di chuyển, xây dựng lại cùng các chi phí hợp lý khác liên quan trực tiếp. Mức cụ thể cho từng loại mộ do UBND tỉnh quy định, thường chia theo mộ đất, mộ xây, mộ có kiến trúc, mộ đã cải táng hay chưa.
Việc gia đình cần làm sớm nhất là kê khai đủ từng ngôi mộ với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường: vị trí, loại mộ, kích thước phần xây, người đứng ra nhận trách nhiệm. Bài này chỉ bàn phần thủ tục, kê khai và các khoản tiền theo nguyên lý. Phần nghi thức, ngày giờ là chuyện riêng của mỗi gia đình, không nằm trong phạm vi bài.
Ai là người kê khai và nhận chi phí di dời
Với mộ của ông bà, cha mẹ nằm trong đất nhà mình, người sử dụng đất hoặc người đại diện gia đình đứng ra kê khai là đơn giản nhất. Nhưng rất nhiều ngôi mộ nằm ngoài khuôn khổ đó: mộ của dòng họ chung nhiều nhánh con cháu, mộ nằm trên đất của người khác từ nhiều đời, mộ trên đất nông nghiệp đã đổi chủ, mộ trong nghĩa địa của thôn. Mỗi trường hợp cần xác định ai là người có trách nhiệm di dời, vì người đó là người làm việc với cán bộ và nhận chi phí.
Khi mộ là của chung nhiều nhánh, cách gọn nhất là các nhánh thống nhất cử một người đại diện, lập biên bản họp gia đình có chữ ký, ghi rõ người đại diện được kê khai, ký các giấy tờ và nhận chi phí, sau đó chi cho việc di dời theo thoả thuận. Một tờ biên bản như vậy giúp tránh chuyện mỗi nhánh đi kê khai một lần, hoặc tiền về tay một người mà các nhánh khác không biết.
Mộ không xác định được thân nhân, tức mộ vô chủ, thường do cơ quan có thẩm quyền tổ chức di dời theo quy định. Nếu bạn nghĩ một ngôi mộ được xếp là vô chủ thật ra là mộ của gia đình mình, hãy liên hệ sớm với UBND cấp xã và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, mang theo những gì giúp xác minh: lời xác nhận của người cao tuổi trong thôn, gia phả, ảnh cũ, giấy tờ liên quan.
Kê khai từng ngôi mộ: cần ghi những gì
Mỗi ngôi mộ nên có một dòng riêng trong bản kê của gia đình. Đối chiếu bản kê này với biên bản kiểm đếm trước khi ký.
| Thông tin | Vì sao cần | Cách ghi nhận | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Vị trí ngôi mộ | Xác định mộ nằm trong ranh thu hồi | Đánh số trên sơ đồ khu đất, chụp ảnh có cảnh xung quanh | Mộ sát ranh cần hỏi rõ có phải dời không |
| Loại mộ | Mỗi loại có mức chi phí khác nhau | Mộ đất, mộ xây, mộ ốp đá, mộ có mái che, tường bao | Mô tả đúng hiện trạng |
| Kích thước phần xây | Căn cứ tính chi phí xây lại | Dài, rộng, cao phần xây, vật liệu ốp | Đo bằng thước dây |
| Đã cải táng hay chưa | Ảnh hưởng cách bốc, chi phí | Hỏi người lớn trong gia đình | Ghi theo hiểu biết thật |
| Người có trách nhiệm | Người làm việc, nhận chi phí | Họ tên, quan hệ với người đã khuất | Kèm biên bản họp gia đình nếu là mộ chung |
| Công trình đi kèm | Kiểm đếm như công trình | Tường rào khu mộ, lối đi, cây trồng quanh mộ | Hay bị bỏ sót |
Nếu gia đình có nhiều ngôi mộ trong một khu, hãy vẽ sơ đồ đánh số theo hàng, theo thứ tự từ ngoài vào. Cán bộ đi kiểm đếm cùng sơ đồ này sẽ nhanh và ít nhầm hơn, nhất là khi nhiều ngôi mộ trông giống nhau.
Chi phí di dời thường gồm những khoản nào
Chi phí đào, bốc. Khoản chi trả cho việc khai quật, bốc và xử lý ban đầu, tính theo loại mộ và đã cải táng hay chưa, theo mức của tỉnh.
Chi phí di chuyển. Vận chuyển từ chỗ cũ tới chỗ táng mới; khoảng cách xa gần có thể được xét tới theo cách tỉnh quy định.
Chi phí xây dựng lại. Xây lại phần mộ ở chỗ mới tương đương với hiện trạng cũ: mộ đất, mộ xây, phần ốp lát, tường bao. Vì thế kích thước và vật liệu ghi trong biên bản rất quan trọng.
Các chi phí hợp lý khác liên quan trực tiếp. Theo nguyên tắc chung, những chi phí hợp lý liên quan trực tiếp tới việc di dời được xem xét; khoản nào được tính, mức bao nhiêu là việc của quy định tỉnh và phương án cụ thể. Hãy hỏi rõ danh mục, đừng đoán.
Đất để táng lại. Gia đình được bố trí đất tại nghĩa trang theo quy hoạch. Nếu gia đình tự lo chỗ táng khác, hỏi xem có được nhận một khoản thay cho việc bố trí đất hay không, và điều kiện kèm theo.
Thủ tục di dời theo trình tự thường gặp
Trình tự cụ thể mỗi nơi có thể khác nhau; đây là các bước gia đình hay đi qua:
- Nhận thông báo, tìm hiểu ranh thu hồi; xác định các ngôi mộ của gia đình nằm trong ranh.
- Họp gia đình, thống nhất người đại diện, lập biên bản có chữ ký các nhánh nếu mộ là của chung.
- Kê khai với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường; có mặt khi kiểm đếm, đối chiếu bản kê của gia đình.
- Đọc dòng mồ mả trong phương án, kiểm số lượng, loại mộ, chi phí; góp ý bằng văn bản nếu thấy sai.
- Hỏi vị trí đất được bố trí ở nghĩa trang, xem trước nếu có thể; hoặc báo phương án tự lo chỗ táng khác.
- Làm thủ tục liên quan tới cải táng, di chuyển theo hướng dẫn của UBND cấp xã nơi có mộ và nơi táng mới.
- Thực hiện di dời trong thời hạn được thông báo; lập biên bản xác nhận đã di dời, giữ một bản.
- Nhận chi phí theo phương án đã phê duyệt, ký nhận đúng người đại diện đã thống nhất.
Nếu thành viên gia đình ở xa không về được, hãy nhờ người đại diện có giấy uỷ quyền. Đừng để đến sát hạn mới tìm người làm thay, vì nghĩa trang mới, thợ xây, xe chở đều cần đặt trước.
Mộ nằm trên đất người khác và câu nên hỏi cán bộ
Mộ của gia đình mình nằm trên đất của hộ khác. Chuyện này rất hay gặp ở nông thôn, khi đất đã đổi chủ qua nhiều đời. Người có trách nhiệm di dời và nhận chi phí di dời là thân nhân của người đã khuất, không phải chủ thửa đất. Hãy liên hệ với chủ đất hiện tại, cùng kê khai để biên bản không ghi nhầm người.
Đất nhà mình có mộ của gia đình khác. Báo cho thân nhân của ngôi mộ biết lịch kiểm đếm. Nếu không liên lạc được, báo với UBND cấp xã và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường để họ có hướng xử lý. Đừng tự kê khai thay, cũng đừng tự di dời.
Hỏi về mức chi phí. "Anh chị cho nhà em hỏi, ngôi mộ xây ốp đá này đang được xếp vào loại nào trong quy định của tỉnh, chi phí xây lại tính theo kích thước nào ạ?"
Hỏi về đất táng lại. "Gia đình được bố trí đất ở nghĩa trang nào, diện tích cho mỗi ngôi thế nào, khi nào nhà em đi xem được ạ?" Nên xem trước để biết đường vào, khoảng cách, có phù hợp với người già trong nhà khi đi thăm viếng không.
Hỏi về thời hạn. "Gia đình phải hoàn thành di dời trước ngày nào, và nếu cần thêm thời gian vì thành viên ở xa thì đề nghị ở đâu ạ?" Hỏi sớm, đề nghị bằng văn bản nếu cần.
Ví dụ giả định: khu mộ chung của họ nhà bác Minh
Ví dụ giả định. Khu mộ của dòng họ bác Minh có năm ngôi, nằm trên đất nông nghiệp của một nhánh, bị thu hồi để làm đường. Ba nhánh con cháu ở ba nơi. Bác Minh là người lớn tuổi nhất ở gần, nên các nhánh họp lại qua điện thoại rồi gặp nhau một buổi, lập biên bản cử bác làm đại diện, ghi rõ chi phí nhận về sẽ chi cho việc di dời, phần còn lại xử lý theo thoả thuận của các nhánh.
Bác Minh vẽ sơ đồ năm ngôi, ghi ngôi nào mộ đất, ngôi nào mộ xây ốp đá, đo kích thước phần xây. Khi kiểm đếm, biên bản ban đầu ghi bốn ngôi vì một ngôi mộ đất thấp bị cỏ phủ. Bác chỉ sơ đồ và ảnh cũ, cán bộ kiểm tra và bổ sung ngay.
Khi phương án niêm yết, bác kiểm từng dòng, thấy tường bao khu mộ chưa được tính. Bác gửi một văn bản ngắn đề nghị bổ sung, kèm ảnh và số đo. Mọi giấy tờ, biên lai, biên bản bác chụp gửi cho các nhánh, để không ai phải hỏi lại tiền đi đâu.
Những việc không nên làm và khi nào cần hỏi thêm
Không tự di dời mộ trước khi được kiểm đếm, vì sau đó không còn hiện trạng để ghi nhận. Không xây thêm, ốp thêm mộ sau khi có thông báo thu hồi với ý định được tính chi phí cao hơn; phần làm thêm sau mốc này không được bồi thường. Không để một người trong họ tự đi kê khai mà các nhánh khác không biết; chuyện tiền mộ phần trong họ hàng nếu vướng thì rất khó gỡ.
Không nghe người ngoài hứa lo "chi phí trọn gói cao hơn mức của tỉnh". Chi phí theo quy định là chung cho mọi gia đình; những dịch vụ phát sinh gia đình tự chọn thì gia đình tự chi.
Nếu mộ nằm trên đất đang tranh chấp, nếu các nhánh không thống nhất được người đại diện, hoặc nếu gia đình cho rằng mộ của mình bị xếp nhầm là mộ vô chủ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết cách đề nghị đúng trình tự, đồng thời thử hoà giải trong họ và ở cơ sở trước.
Câu hỏi thường gặp
Di dời mồ mả khi thu hồi đất được bồi thường những khoản gì?
Theo nguyên tắc hiện hành, gia đình được bố trí đất để táng lại và được bồi thường chi phí đào, bốc, di chuyển, xây dựng lại cùng các chi phí hợp lý khác liên quan trực tiếp. Mức cụ thể do UBND tỉnh quy định theo từng loại mộ.
Mộ của dòng họ chung nhiều nhánh thì ai đứng ra kê khai?
Các nhánh nên họp, thống nhất cử một người đại diện và lập biên bản có chữ ký, ghi rõ quyền kê khai, ký giấy tờ và nhận chi phí. Như vậy tránh được việc kê khai trùng và tranh chấp về sau.
Mộ đất và mộ xây có được tính chi phí khác nhau không?
Có. Tỉnh thường quy định mức riêng cho mộ đất, mộ xây, mộ có ốp lát, tường bao. Vì thế cần ghi đúng loại mộ, kích thước và vật liệu phần xây trong biên bản kiểm đếm.
Gia đình tự lo chỗ táng mới thay vì nhận đất nghĩa trang được không?
Thường được, nhưng nên hỏi rõ tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường xem có khoản nhận thay cho việc bố trí đất không, điều kiện thế nào, và thủ tục ở nơi táng mới cần những gì.
Mộ bị xếp là vô chủ nhưng thật ra là của gia đình thì làm gì?
Liên hệ sớm với UBND cấp xã và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, mang theo những gì giúp xác minh như gia phả, ảnh cũ, lời xác nhận của người cao tuổi trong thôn, để được ghi nhận là mộ có thân nhân.
Có được tự bốc mộ trước khi cán bộ kiểm đếm không?
Không nên. Di dời trước khi kiểm đếm làm mất hiện trạng, gia đình khó chứng minh loại mộ và kích thước để được tính chi phí. Hãy chờ kiểm đếm, có biên bản rồi mới thực hiện theo lịch được thông báo.