GiaiToa.comGiải Toả
Đền bù nhà cửa, công trình, cây trồng, vật nuôi

Đền bù nhà xây không phép, cơi nới từ trước: phần nào được tính, chứng minh bằng gì

Phần nhà xây không phép, gian cơi nới, mái che làm thêm có được đền bù không phụ thuộc thời điểm xây so với thông báo thu hồi và loại đất. Cách chứng minh thời điểm.

A Vietnamese man in his fifties seen from the side, looking up at a corrugated metal extension attached to his old brick house, cloudy noon light, muted grey tones

Nguyên tắc cốt lõi là thế này: tài sản tạo lập từ sau thời điểm có thông báo thu hồi đất của cơ quan có thẩm quyền thì không được bồi thường; tài sản tạo lập trái quy định của pháp luật cũng không được bồi thường. Còn phần xây thiếu giấy phép nhưng xây từ trước, trên đất đúng mục đích, không bị lập biên bản vi phạm, thì tuỳ từng trường hợp có thể được bồi thường hoặc được xem xét hỗ trợ theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh.

Nói cách khác, "không phép" không tự động có nghĩa là "không được tính gì", và "có phép" cũng không cứu được phần xây sau mốc thông báo. Thứ quyết định là thời điểm xây, loại đất bên dưới và hồ sơ vi phạm nếu có. Việc của gia đình là chứng minh được thời điểm xây bằng giấy tờ và hình ảnh, và tuyệt đối không xây thêm khi đã có thông báo.

Mốc thông báo thu hồi: đường ranh quan trọng nhất

Khi cơ quan có thẩm quyền ban hành thông báo thu hồi đất và gửi tới từng hộ, đó là mốc phân chia. Mọi thứ xây mới, cơi nới, trồng thêm sau mốc này nhằm tăng tiền đền bù đều không được tính. Quy định này có lý do: nếu không có mốc, ai cũng có thể dựng thêm vài gian tạm trong đêm, và tiền đền bù sẽ không còn công bằng với những hộ giữ nguyên hiện trạng.

Thực tế, nhiều gia đình vướng không phải vì cố ý, mà vì không biết mốc đã có. Con cái ở xa gửi tiền về sửa nhà cho cha mẹ, thợ đã nhận việc từ trước, đúng lúc thông báo được ban hành. Vì vậy, khi nghe tin dự án, việc nên làm ngay là hỏi tại UBND cấp xã xem khu đất đã có thông báo thu hồi chưa, ngày nào, và giữ lại bản thông báo.

Nếu đang sửa dở dang khi thông báo tới, hãy dừng lại, chụp ảnh hiện trạng ngay ngày nhận thông báo và hỏi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường về phần đang làm. Phần đã làm trước mốc cần được chứng minh là có trước. Phần làm tiếp sau mốc là chi phí gia đình tự chịu, lại có thể bị yêu cầu tháo dỡ.

Từng loại phần xây thêm và câu hỏi cần trả lời

Bảng dưới không thay quy định, chỉ giúp bạn xếp từng phần xây thêm của nhà mình vào đúng câu hỏi cần hỏi cán bộ.

Phần xây thêmNếu xây trước mốc thông báoNếu xây sau mốc thông báoGiấy tờ giúp chứng minh
Tầng nâng thêm không phép trên đất ởHỏi: có bị lập biên bản vi phạm chưa, tỉnh xử lý thế nàoKhông được bồi thườngẢnh cũ có ngày, hoá đơn vật liệu, xác nhận của tổ dân phố
Gian cơi nới ra sân, ra vườnHỏi: đất bên dưới là loại đất gì, có lấn ranh khôngKhông được bồi thườngẢnh vệ tinh cũ, ảnh gia đình, hợp đồng thợ
Mái che, mái tôn trước nhàThường được kiểm đếm như công trình phụKhông được bồi thườngẢnh có ngày, hoá đơn tôn, khung sắt
Nhà xây trên đất nông nghiệpHỏi: có được xem xét hỗ trợ theo quy định của tỉnh khôngKhông được bồi thườngBiên lai thuế, giấy tờ điện nước, xác nhận cư trú
Công trình đã có quyết định xử phạt yêu cầu tháo dỡThường không được bồi thườngKhông được bồi thườngBản quyết định xử phạt để biết rõ phạm vi

Câu trả lời cụ thể cho từng ô "hỏi" phụ thuộc quy định của tỉnh tại thời điểm thu hồi. Đừng suy theo trường hợp của tỉnh khác hay của dự án khác.

Hiểu lầm hay gặp và hiểu đúng

"Không có giấy phép xây dựng là không được gì." Không hẳn. Rất nhiều nhà ở nông thôn, nhà xây từ lâu không có giấy phép vì thời đó nơi ấy không bắt buộc, hoặc gia đình không biết phải xin. Nếu xây trên đất ở hợp pháp, trước mốc thông báo, không bị xử lý vi phạm, nhà vẫn có thể được kiểm đếm và bồi thường. Hỏi lại cách tỉnh đang áp dụng.

"Có giấy phép thì xây lúc nào cũng được tính." Giấy phép không làm thay đổi mốc thông báo thu hồi. Phần xây sau mốc vẫn không được bồi thường, dù đã có phép từ trước.

"Xây không phép và xây trên đất sai mục đích là một." Hai chuyện khác nhau. Không phép là thiếu thủ tục xây dựng; sai mục đích là xây nhà ở trên đất không phải đất ở, như đất trồng lúa, đất trồng cây lâu năm. Trường hợp thứ hai thường khó hơn và phụ thuộc nhiều vào quy định hỗ trợ của tỉnh.

"Đã nộp phạt rồi thì phần đó được hợp thức." Nộp phạt là hoàn thành nghĩa vụ xử phạt, không đương nhiên biến phần xây thành tài sản được bồi thường. Đọc kỹ quyết định xử phạt xem có kèm biện pháp buộc tháo dỡ không.

"Cán bộ không đo phần cơi nới thì coi như xong." Ngược lại, bạn nên đề nghị ghi nhận hiện trạng phần cơi nới vào biên bản, kèm ý kiến về thời điểm xây. Không ghi nhận thì đến khi muốn xin xem xét hỗ trợ cũng không còn căn cứ.

Chứng minh thời điểm xây bằng những gì

Thời điểm xây là câu hỏi then chốt, và gánh chứng minh nhiều khi nằm ở phía gia đình. Những thứ dưới đây, càng có nhiều càng tốt, giúp trả lời câu hỏi "phần này có từ khi nào":

  • Ảnh gia đình chụp trong nhà hoặc trước nhà có ngày tháng, như ảnh đám cưới, ảnh sinh nhật, ảnh Tết, thấy rõ phần xây thêm phía sau.
  • Hoá đơn mua vật liệu, hợp đồng hoặc giấy biên nhận trả tiền thợ, sổ ghi chép chi tiêu của gia đình.
  • Hoá đơn tiền điện, tiền nước có thay đổi khi lắp thêm đồng hồ hoặc nâng công suất.
  • Biên bản, giấy xác nhận của tổ dân phố, trưởng thôn về hiện trạng nhà ở thời điểm trước.
  • Hồ sơ đăng ký cư trú, đăng ký kinh doanh có ghi địa chỉ và mô tả nơi ở, nơi kinh doanh.
  • Biên lai nộp thuế sử dụng đất qua các năm.
  • Hồ sơ đo vẽ, kiểm kê đất đai các thời kỳ trước nếu cơ quan đất đai còn lưu, có thể xin trích lục.

Đưa bản sao, giữ bản gốc. Ảnh trên điện thoại nên chép ra máy tính hoặc in ra, ghi chú ngày chụp. Ảnh không có ngày thì kèm lời xác nhận của người biết việc.

Ví dụ giả định: gian cơi nới và mái che nhà ông Tư

Ví dụ giả định. Nhà ông Tư là nhà ở trên đất ở, có giấy chứng nhận. Mười năm trước, ông xây thêm một gian phía sau làm bếp, không xin phép vì nghĩ chỉ là sửa nhỏ. Năm ngoái, khi con trai cưới vợ, ông dựng thêm mái tôn trước sân để làm tiệc rồi giữ lại luôn. Vài tháng sau, khu đất có thông báo thu hồi. Đến lúc kiểm đếm, cán bộ hỏi về gian bếp và mái tôn.

Gia đình mang ra ảnh cưới của con trai, trong đó thấy rõ mái tôn đã có, ngày chụp trước ngày thông báo. Với gian bếp, ông có ảnh mừng thọ nhiều năm trước chụp trong gian ấy và hoá đơn tiền điện cũ có lắp thêm đồng hồ phụ. Cán bộ ghi nhận cả hai hạng mục vào biên bản, kèm ý kiến của gia đình về thời điểm xây.

Kết quả từng hạng mục được tính thế nào là việc của phương án theo quy định của tỉnh. Điều ông Tư làm đúng là không chối, không phóng đại, đưa ra chứng cứ thật và đề nghị ghi nhận. Ông cũng không xây thêm gì sau ngày thông báo, dù có người mách "làm thêm mái nữa cho được nhiều".

Ai là chủ phần xây thêm: người thuê, con cái, người góp tiền

Người thuê nhà, thuê đất tự xây thêm. Phần do người thuê bỏ tiền xây, như gian kho, mái che, vách ngăn cửa hàng, là tài sản của người thuê nếu hợp đồng không nói khác. Họ nên có mặt khi kiểm đếm để kê khai, và hai bên nên đọc lại hợp đồng thuê xem đã thoả thuận gì về phần cải tạo khi chấm dứt thuê.

Con cái gửi tiền về xây cho cha mẹ. Tài sản gắn với đất thường được ghi theo người sử dụng đất. Nếu con cái bỏ tiền xây và muốn được ghi nhận phần đóng góp, việc đó là thoả thuận trong gia đình, nên viết ra giấy và có chữ ký các bên từ trước, thay vì chờ đến khi chia tiền mới bàn.

Nhiều anh em cùng góp tiền nâng tầng. Ghi lại ai góp bao nhiêu, vào lúc nào. Tiền bồi thường cho phần nhà được chi theo người có tên trong phương án; chia lại giữa các anh em là chuyện dân sự theo thoả thuận và Bộ luật Dân sự 2015 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành.

Người mua nhà giấy tay đã sửa sang, cơi nới. Tình huống này vướng cả chuyện đất lẫn chuyện tài sản, nên hỏi riêng về tư cách người được bồi thường trước, rồi mới đến phần cơi nới.

Khi không được bồi thường: hỗ trợ, tháo dỡ và nên hỏi ai

Phần không đủ điều kiện bồi thường không phải lúc nào cũng được tính bằng không. Theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh, một số trường hợp nhà, công trình xây trước mốc thông báo trên đất không đủ điều kiện có thể được xem xét hỗ trợ, mức và điều kiện do tỉnh quyết. Bạn nên hỏi thẳng: "Phần này của nhà em không được bồi thường thì có thuộc diện được xem xét hỗ trợ không ạ, theo văn bản nào?"

Với phần xây sau mốc thông báo, gia đình cần chuẩn bị tự tháo dỡ khi đến hạn bàn giao. Tháo dỡ sớm và gọn giúp thu hồi được vật liệu như tôn, khung sắt, cửa để dùng lại ở chỗ mới. Để đến lúc đơn vị thi công làm thì vật liệu thường không còn dùng được.

Nếu phần cơi nới chiếm tỷ trọng lớn trong căn nhà, hoặc nhà nằm trên đất mà loại đất đang có tranh luận, hoặc đã có quyết định xử phạt cũ mà gia đình chưa rõ phạm vi, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem hồ sơ cụ thể, trước khi ký biên bản hay gửi văn bản góp ý phương án.

Câu hỏi thường gặp

Nhà xây không có giấy phép có được đền bù khi bị thu hồi đất không?

Tuỳ trường hợp. Nếu nhà xây trên đất ở hợp pháp, trước thời điểm có thông báo thu hồi và không bị xử lý vi phạm buộc tháo dỡ, nhà vẫn có thể được kiểm đếm và bồi thường. Cách xử lý cụ thể theo quy định của UBND tỉnh, nên hỏi lại tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường.

Xây thêm sau khi có thông báo thu hồi đất thì có được tính không?

Không. Tài sản tạo lập từ sau thời điểm có thông báo thu hồi đất của cơ quan có thẩm quyền không được bồi thường, kể cả khi có giấy phép. Gia đình còn phải tự tháo dỡ phần đó khi bàn giao mặt bằng.

Làm sao biết khu đất nhà mình đã có thông báo thu hồi chưa?

Hỏi tại UBND cấp xã nơi có đất hoặc tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường của dự án. Thông báo thu hồi được gửi tới từng người có đất bị thu hồi; nếu bạn ở xa, nhờ người thân hỏi và giữ lại bản sao.

Chứng minh thời điểm xây phần cơi nới bằng giấy tờ gì?

Ảnh có ngày tháng, hoá đơn vật liệu, giấy trả tiền thợ, hoá đơn điện nước, xác nhận của tổ dân phố hoặc trưởng thôn, hồ sơ đo vẽ cũ. Càng nhiều nguồn khớp nhau thì càng có sức thuyết phục.

Nhà xây trên đất nông nghiệp có được đền bù không?

Nhà xây trên đất không phải đất ở thường không được bồi thường như nhà trên đất ở. Tuỳ thời điểm xây và quy định của tỉnh, một số trường hợp có thể được xem xét hỗ trợ. Cần hỏi cụ thể văn bản của tỉnh đang áp dụng.

Đã nộp phạt vi phạm xây dựng thì phần đó có được đền bù không?

Nộp phạt không đương nhiên làm phần xây đó được bồi thường. Cần đọc quyết định xử phạt xem có kèm biện pháp buộc tháo dỡ hay không và hỏi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường về cách xử lý trong phương án.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138