Khi một thửa đất có nhà ở kèm vườn, ao bị thu hồi, tiền đền bù về đất thường không tính cả thửa theo giá đất ở. Phần được công nhận là đất ở tính theo giá đất ở; phần còn lại là đất vườn, ao, tức đất nông nghiệp, tính theo giá đất nông nghiệp, và tuỳ quy định của tỉnh có thể có thêm khoản hỗ trợ riêng cho phần đất vườn, ao trong cùng thửa có nhà. Vì vậy con số quan trọng nhất là diện tích đất ở được công nhận trên giấy chứng nhận.
Bài này giúp gia đình bạn đọc đúng dòng loại đất trên sổ, hiểu vì sao hai nhà có diện tích bằng nhau lại có phần đất ở khác nhau, và chuẩn bị gì để phương án ghi đúng. Bài không bàn chuyện chuyển mục đích hay tách thửa; đó là chuyện của lúc đất chưa bị thu hồi.
Đọc dòng loại đất trên giấy chứng nhận
Trên giấy chứng nhận, phần thông tin thửa đất có dòng mục đích sử dụng. Với thửa có nhà và vườn, dòng này thường ghi hai mục: đất ở tại nông thôn hoặc đất ở tại đô thị với một diện tích, và đất trồng cây lâu năm, đất trồng cây hằng năm khác hoặc đất nuôi trồng thuỷ sản với diện tích còn lại. Tổng hai con số bằng diện tích thửa.
Có những sổ cũ chỉ ghi chung “thổ cư” hoặc ghi cả thửa là đất ở, có sổ lại ghi diện tích đất ở rất nhỏ so với phần nhà đang chiếm. Có sổ ghi thêm chú thích về thời hạn sử dụng: đất ở thì sử dụng lâu dài, đất nông nghiệp có thời hạn. Những chi tiết nhỏ này đều ảnh hưởng tới cách tính.
Việc đầu tiên khi nghe tin thu hồi là chụp lại trang ghi mục đích sử dụng và trang ghi biến động (nếu có), rồi ghi ra một tờ riêng: diện tích đất ở bao nhiêu, đất vườn bao nhiêu, đất ao bao nhiêu. Nếu sổ ghi không rõ, hoặc gia đình có nhiều giấy tờ qua các thời kỳ ghi khác nhau, nên mang bản sao đến bộ phận một cửa hỏi xem hồ sơ địa chính đang lưu thế nào.
Vì sao hai nhà cùng diện tích mà phần đất ở khác nhau
Diện tích đất ở được công nhận trong một thửa có vườn, ao không tính theo phần nhà đang xây, mà theo nguồn gốc và thời điểm hình thành thửa đất, giấy tờ về quyền sử dụng đất, cùng hạn mức công nhận đất ở do UBND tỉnh quy định cho từng thời kỳ. Thửa có giấy tờ từ rất sớm ghi rõ diện tích đất ở thì thường được công nhận theo giấy tờ đó; thửa hình thành muộn hơn, hoặc giấy tờ không ghi rõ, thì thường được công nhận theo hạn mức.
Đó là lý do hai nhà cạnh nhau, cùng 500 mét vuông trong ví dụ giả định, một nhà có 300 mét vuông đất ở, nhà kia chỉ có 200 mét vuông: nguồn gốc giấy tờ khác nhau. Nhiều gia đình chỉ phát hiện ra điều này khi nhìn bảng tính đền bù và thấy nhà mình ít hơn hàng xóm.
Nếu gia đình có giấy tờ cũ về nguồn gốc đất mà khi cấp sổ chưa được xét đến, ví dụ giấy tờ giao đất, giấy mua bán có xác nhận của chính quyền thời đó, sổ mục kê, bản đồ cũ, thì đây là lúc tìm lại. Việc xác định lại diện tích đất ở không phải lúc nào cũng làm được trong quá trình thu hồi, và cách làm tuỳ quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh. Nhưng không có giấy thì chắc chắn không có căn cứ để hỏi.
Phần thu hồi rơi vào đâu trên thửa thì tiền khác nhau thế nào
Thu hồi một phần thửa có nhà và vườn, vị trí đường ranh thu hồi quyết định phần nào là đất ở, phần nào là đất vườn bị lấy. Ví dụ giả định với số tròn: thửa 500 mét vuông, trong đó 200 mét vuông đất ở, 300 mét vuông đất vườn; thu hồi 100 mét vuông.
| Phần bị thu hồi | Cách tính dòng đất | Điều cần kiểm | Câu nên hỏi |
|---|---|---|---|
| Toàn bộ nằm trong phần vườn phía sau | Tính 100 mét vuông theo giá đất nông nghiệp, cộng hỗ trợ nếu tỉnh có quy định | Diện tích đất ở còn lại không bị giảm | “Phần vườn bị thu hồi có được tính khoản hỗ trợ đất vườn ao trong cùng thửa có nhà không ạ?” |
| Toàn bộ nằm trong phần có nhà phía trước | Có thể tính theo giá đất ở cho phần diện tích đất ở bị thu hồi | Bản trích đo có thể hiện phần thu hồi đè lên đất ở không | “Phần thu hồi được xác định là bao nhiêu mét vuông đất ở ạ?” |
| Cắt ngang qua cả nhà và vườn | Chia hai dòng theo diện tích từng loại | Cách phân bổ đất ở trong thửa, vì sổ thường không vẽ vị trí đất ở | “Diện tích đất ở bị thu hồi được xác định theo cách nào ạ?” |
Hàng thứ ba là hay gây tranh luận nhất, vì sổ thường chỉ ghi tổng diện tích đất ở mà không vẽ đất ở nằm ở góc nào. Cách phân bổ do quy định của tỉnh và phương án xác định; gia đình nên hỏi rõ và đề nghị ghi cách tính vào hồ sơ.
Khoản hỗ trợ cho phần đất vườn, ao
Đây là khoản riêng, không phải tiền đất. Ngoài bồi thường theo giá đất nông nghiệp, nhiều nơi có khoản hỗ trợ cho đất nông nghiệp trong cùng thửa có nhà ở, hoặc đất vườn ao liền kề trong khu dân cư. Mức hỗ trợ và điều kiện do UBND tỉnh quy định; bài này không nêu con số.
Nằm ở dòng hỗ trợ trong bảng tính. Khi đọc phương án, tìm trong phần hỗ trợ chứ không phải phần bồi thường về đất. Nếu không thấy dòng này mà thửa nhà mình có vườn, ao bị thu hồi, đó là câu hỏi cụ thể để mang đi hỏi.
Có điều kiện về thửa đất. Thường phải là phần đất được xác định cùng thửa với đất ở, hoặc liền kề trong khu dân cư theo quy định của tỉnh. Phần ruộng ngoài đồng tách thửa riêng thì đi theo cách tính đất nông nghiệp thông thường.
Hỏi bằng văn bản nếu bị sót. Gửi ý kiến bằng văn bản trong thời gian lấy ý kiến phương án, ghi rõ thửa đất, diện tích vườn ao bị thu hồi và đề nghị xem xét khoản hỗ trợ theo quy định của tỉnh.
Danh sách giấy tờ nên tìm lại cho thửa có vườn, ao
Đánh dấu từng mục đã có, mục nào chưa có thì ghi nơi có thể xin bản sao:
- Giấy chứng nhận hiện tại, chụp rõ trang mục đích sử dụng và trang biến động.
- Các giấy chứng nhận hoặc giấy tờ đất cũ hơn, kể cả bản đã được thay thế.
- Giấy tờ giao đất, giấy mua bán, giấy cho tặng có xác nhận của chính quyền thời đó.
- Biên lai nộp thuế đất qua các năm, nhất là những năm xa nhất còn giữ được.
- Giấy tờ cư trú cho thấy gia đình đã ở trên thửa đất từ khi nào.
- Ảnh cũ cho thấy nhà, vườn, ao trên thửa qua các thời kỳ.
- Bản trích đo phần đất bị thu hồi và biên bản kiểm đếm.
Với hồ sơ có giấy tờ từ nhiều thời kỳ ghi khác nhau, hoặc phần đất ở được công nhận ít hơn hẳn so với giấy tờ gia đình đang giữ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem toàn bộ hồ sơ trước khi gửi ý kiến. Việc này không làm chậm tiến độ; gia đình vẫn phối hợp các bước theo thông báo.
Ví dụ giả định: nhà cô Thảo tưởng bị tính thiếu đất ở
Ví dụ giả định với số tròn, không phải giá của nơi nào. Thửa đất nhà cô Thảo rộng 400 mét vuông, sổ ghi 150 mét vuông đất ở và 250 mét vuông đất trồng cây lâu năm, phía sau có một cái ao nhỏ nằm trong phần đất trồng cây. Dự án thu hồi 120 mét vuông phía sau, lấy cả ao và một phần vườn. Khi nhìn bảng tính, cô thấy toàn bộ 120 mét vuông được tính theo giá đất nông nghiệp và nghĩ nhà mình bị thiệt.
Cô ngồi lại với tờ ghi chép. Phần đất ở 150 mét vuông nằm ở phía trước, chỗ có nhà, không bị đụng tới. Phần bị thu hồi nằm trọn trong vườn và ao, nên tính theo giá đất nông nghiệp là đúng nguyên lý. Giả định giá đất nông nghiệp là 1 triệu đồng mỗi mét vuông, dòng đất của cô là 120 triệu. Cô tìm tiếp trong phần hỗ trợ và thấy một dòng hỗ trợ cho đất vườn ao trong cùng thửa có nhà ở, tính theo quy định của tỉnh.
Câu hỏi còn lại của cô chỉ là: cái ao có được tính theo đúng loại đất ghi trên sổ không, và tài sản trên phần thu hồi như cây ăn trái, bờ ao kè gạch có nằm đủ ở dòng tài sản không. Đó là hai câu cụ thể, hỏi một buổi là rõ. Nếu cô chỉ nhìn tổng tiền rồi đi so với nhà hàng xóm bị thu hồi phần đất ở phía trước, cô sẽ mất nhiều ngày lo lắng mà không biết hỏi gì.
Những điều không nên làm với thửa có vườn, ao
Không lấp ao, xây thêm phòng, đổ nền sân trên phần vườn sau khi đã có thông báo thu hồi để mong phần đó được tính là đất ở. Loại đất được xác định theo hồ sơ pháp lý chứ không theo hiện trạng mới làm, còn công trình làm thêm sau thông báo thường không được bồi thường.
Không vội nghe lời người tự xưng có thể “chuyển hết thành thổ cư trước khi có phương án”. Thủ tục về đất có trình tự riêng, và khi thửa đất đã nằm trong diện thu hồi thì nhiều thủ tục bị hạn chế. Ai đó nhận tiền để “lo” việc này là dấu hiệu rủi ro.
Cũng không nên chỉ nhìn tổng tiền rồi kết luận thiệt. Nên tách dòng đất ở, dòng đất vườn ao, dòng hỗ trợ, và so từng dòng với giấy tờ. Có gia đình tưởng bị tính thiếu, nhưng khi tách ra thì thấy phần thu hồi nằm trọn trong vườn, còn đất ở giữ nguyên, và khoản hỗ trợ đất vườn ao đã có ở dòng khác.
Câu hỏi thường gặp
Nhà xây trên cả thửa thì có được tính toàn bộ là đất ở không?
Không nhất thiết. Diện tích đất ở được tính theo giấy chứng nhận và hồ sơ pháp lý, không theo diện tích nhà đang chiếm. Phần không được công nhận là đất ở vẫn tính theo loại đất ghi trên sổ, còn ngôi nhà được bồi thường ở dòng tài sản riêng.
Đất ao trong vườn nhà bị thu hồi được tính theo giá nào?
Đất ao thường được tính theo giá đất nuôi trồng thuỷ sản hoặc nhóm đất nông nghiệp tương ứng ghi trên sổ. Nếu ao nằm trong cùng thửa có nhà ở, có thể có thêm khoản hỗ trợ theo quy định của UBND tỉnh, cần hỏi lại tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường.
Sổ cũ ghi cả thửa là thổ cư, sổ mới ghi ít đất ở hơn thì tính theo sổ nào?
Thường căn cứ vào hồ sơ địa chính và giấy chứng nhận đang có hiệu lực. Gia đình nên mang cả hai sổ đến hỏi vì sao có sự khác nhau, và nếu thấy chưa đúng thì gửi ý kiến bằng văn bản kèm bản sao giấy tờ cũ.
Hỗ trợ đất vườn ao trong cùng thửa có nhà có phải ai cũng được không?
Không phải mọi trường hợp. Khoản này có điều kiện về vị trí thửa đất và loại đất theo quy định của từng tỉnh. Nếu thửa nhà mình có vườn, ao bị thu hồi mà không thấy dòng hỗ trợ, nên hỏi lý do bằng văn bản trong thời gian lấy ý kiến.
Có nên làm thủ tục chuyển vườn thành đất ở khi biết sắp bị thu hồi không?
Khi thửa đất đã nằm trong diện thu hồi, nhiều thủ tục về đất bị hạn chế hoặc không còn ý nghĩa. Nên hỏi bộ phận một cửa trước khi nộp bất cứ hồ sơ nào, và cảnh giác với người nhận tiền để lo chuyển đổi nhanh.
Thu hồi cắt ngang cả nhà lẫn vườn thì chia đất ở thế nào?
Sổ thường chỉ ghi tổng diện tích đất ở mà không vẽ vị trí, nên cách phân bổ phần thu hồi giữa đất ở và đất vườn do phương án xác định theo quy định của tỉnh. Gia đình nên hỏi rõ cách tính và đề nghị ghi vào hồ sơ.