Được mời đối thoại về đền bù, việc quan trọng nhất là đến với đúng những điểm đã nêu trong đơn, mỗi điểm có giấy kèm, và ra về với một biên bản ghi đúng ý kiến của gia đình. Buổi đối thoại không phải nơi tranh cãi thắng thua; đó là lúc hai bên đặt hồ sơ lên bàn, chỉ vào cùng một dòng, và ghi lại chỗ đã thống nhất, chỗ còn khác.
Đối thoại xuất hiện ở hai thời điểm khác nhau trong quá trình thu hồi đất, và cách chuẩn bị cho mỗi lần cũng hơi khác. Phần dưới giúp gia đình nhận ra mình đang được mời đối thoại kiểu nào, cần mang gì, nói thế nào cho gọn, ai nên đi cùng, và kiểm biên bản trước khi ký.
Hai kiểu buổi đối thoại
Đối thoại khi lấy ý kiến về phương án. Theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, khi còn hộ chưa đồng ý với dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cơ quan có trách nhiệm tổ chức đối thoại với những người đó trước khi trình phê duyệt. Buổi này thường do UBND cấp xã phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường tổ chức. Mục đích là giải thích căn cứ, nghe ý kiến, và ghi nhận những điểm cần rà lại.
Đối thoại khi giải quyết khiếu nại. Khi gia đình đã khiếu nại một quyết định, trong quá trình giải quyết, nếu kết quả xác minh khác với yêu cầu của người khiếu nại thì người giải quyết tổ chức đối thoại theo Luật Khiếu nại 2011 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành. Buổi này bám vào nội dung đơn khiếu nại và kết quả xác minh.
Giấy mời thường ghi rõ buổi đối thoại về việc gì. Đọc kỹ dòng đó: nếu là đối thoại về dự thảo phương án, gia đình còn có cơ hội điều chỉnh số liệu trước khi phê duyệt; nếu là đối thoại trong giải quyết khiếu nại, những gì nói và ghi trong biên bản sẽ là căn cứ để ra quyết định giải quyết khiếu nại.
Danh sách kiểm trước buổi đối thoại
Chuẩn bị trước một ngày, xếp vào một túi hồ sơ riêng. Tick từng mục:
- Giấy mời, đọc kỹ giờ, địa điểm, thành phần, nội dung đối thoại.
- Bản sao đơn kiến nghị hoặc đơn khiếu nại đã nộp, có ký nhận.
- Bảng tính chi tiết của hộ mình, đã gạch dưới các dòng chưa đồng ý.
- Bản gốc giấy chứng nhận, biên bản kiểm đếm, giấy tờ cư trú để đối chiếu khi cần, và một bộ bản sao để nộp thêm nếu được yêu cầu.
- Ảnh chụp hiện trạng có ngày giờ, sắp theo thứ tự các điểm trong đơn.
- Một tờ giấy liệt kê ngắn từng điểm muốn nói, mỗi điểm một dòng.
- Sổ ghi chép, bút, và nếu muốn ghi âm thì chuẩn bị câu xin phép.
- Giấy tờ tuỳ thân, giấy uỷ quyền nếu người đi đối thoại không phải người đứng tên.
Đọc lại đơn đã nộp vào tối hôm trước. Rất nhiều người đến buổi đối thoại rồi nói những điều không có trong đơn, trong khi điểm chính đã viết thì lại quên nhắc. Bám đơn là cách giữ buổi làm việc đi đúng hướng.
Nói thế nào trong buổi đối thoại
Mở đầu bằng một câu tóm tắt. Ví dụ: "Gia đình em có hai điểm đề nghị xem xét lại: diện tích đất ở tính bồi thường, và giếng khoan cùng sân xi măng chưa có trong dòng công trình phụ." Người chủ trì biết ngay buổi làm việc xoay quanh điều gì.
Mỗi điểm chỉ vào một giấy. "Điểm thứ nhất, giấy chứng nhận nhà em ghi đất ở như thế này, mời anh chị xem bản gốc." Đưa giấy lên bàn thay vì kể lại bằng lời.
Hỏi để hiểu căn cứ của bên kia. "Anh chị cho nhà em biết, dòng này được tính theo căn cứ nào ạ?" Nghe xong, nếu căn cứ hợp lý, gia đình có thể đồng ý ngay điểm đó; nếu chưa, nêu lý do và đề nghị ghi vào biên bản.
Giữ giọng bình tĩnh khi bị hỏi ngược. Cán bộ có thể hỏi về nguồn gốc đất, thời điểm xây nhà, ai đang ở. Trả lời đúng sự thật, không đoán. Chưa nhớ thì nói "nhà em xin kiểm lại giấy và bổ sung sau".
Đề nghị ghi nguyên ý. Khi nói xong một điểm quan trọng, nhờ thư ký: "Anh chị ghi giúp ý kiến của gia đình là đề nghị kiểm đếm bổ sung giếng khoan và sân xi măng." Như vậy biên bản không bị tóm tắt sai ý.
Ví dụ giả định: anh Hải và quán nước đầu ngõ
Anh Hải có quán nước nhỏ trên đất bị thu hồi. Dự thảo phương án không có dòng hỗ trợ ổn định kinh doanh, anh đã làm đơn kiến nghị. Giấy mời đối thoại đến, anh mang theo đăng ký kinh doanh, biên lai nộp thuế khoán ba năm gần nhất, ảnh chụp quán có ngày giờ.
Trong buổi đối thoại, cán bộ giải thích rằng hồ sơ chưa có đăng ký kinh doanh nên chưa tính. Anh Hải đưa bản gốc ra đối chiếu, đề nghị ghi vào biên bản rằng gia đình đã xuất trình giấy và đề nghị xem xét khoản hỗ trợ. Hai bên thống nhất anh nộp bổ sung bản sao trong tuần.
Anh Hải không nói thêm về chuyện giá đất, dù anh cũng thấy chưa thoả, vì điều đó không có trong đơn của anh. Anh ghi nhớ để làm một văn bản riêng. Buổi đối thoại kết thúc với một điểm đã rõ hướng giải quyết, thay vì mười điểm đều dở dang.
Biên bản đối thoại: đọc gì trước khi ký
Biên bản là phần còn lại sau khi mọi người ra về. Đọc từng phần, đối chiếu với những gì vừa diễn ra:
| Phần trong biên bản | Kiểm gì | Nếu thấy chưa đúng |
|---|---|---|
| Thành phần tham dự | Tên, tư cách người tham dự phía gia đình có đúng không | Đề nghị sửa trước khi ký |
| Ý kiến của gia đình | Có đủ các điểm đã nêu, đúng ý, không bị gộp hay rút gọn sai | Đề nghị ghi bổ sung, hoặc tự viết thêm vào phần ý kiến |
| Giải thích của cơ quan | Căn cứ được nêu có rõ không | Ghi chú "gia đình chưa được cung cấp căn cứ bằng văn bản" nếu đúng như vậy |
| Nội dung đã thống nhất | Việc gì, ai làm, hạn nào | Đề nghị ghi cụ thể ngày hẹn kiểm tra lại, hạn nộp bổ sung |
| Nội dung chưa thống nhất | Có ghi rõ gia đình vẫn giữ ý kiến không | Đề nghị ghi "gia đình giữ nguyên ý kiến tại điểm …" |
Ký biên bản không có nghĩa là đồng ý với mọi điều cơ quan nói; nó xác nhận rằng buổi làm việc đã diễn ra và các ý kiến đã được ghi. Nếu phần ý kiến của gia đình bị ghi sai mà không được sửa, gia đình ghi rõ ý kiến của mình ngay dưới phần ký. Xin một bản biên bản hoặc chụp ảnh lại trước khi ra về.
Đi một mình hay đi cùng ai
Người đi đối thoại nên là người đứng tên quyền sử dụng đất, hoặc người được uỷ quyền hợp lệ. Người đứng tên lớn tuổi, nghe kém, hay lo lắng thì nên có một người con đi cùng để ghi chép và nhắc giấy tờ. Hỏi trước nơi tổ chức xem người đi cùng có được vào phòng không.
Gia đình có thể mời luật sư hoặc người của tổ chức trợ giúp pháp lý cùng tham dự, nhất là khi điểm chưa đồng ý liên quan đến loại đất, nguồn gốc đất, hoặc con số chênh lớn. Nếu định mời, báo trước với nơi tổ chức và mang theo giấy tờ thể hiện tư cách của người đó. Khi phân vân có nên mời không, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem hồ sơ trước.
Không nên rủ thêm nhiều người không có quyền lợi trong hồ sơ của mình đi cùng "cho đông". Buổi đối thoại về một hộ là việc của hộ đó; đi đông không làm căn cứ mạnh hơn, lại dễ làm buổi làm việc mất trật tự và bị dời lại.
Sau buổi đối thoại
Những việc nên làm ngay trong vài ngày sau:
- Đọc lại biên bản hoặc ảnh chụp biên bản cùng người thân, ghi ra các việc đã hẹn.
- Nộp bổ sung giấy tờ đúng hạn đã thống nhất, xin ký nhận vào bản sao.
- Đến đúng hẹn nếu có buổi kiểm tra lại hiện trạng.
- Theo dõi phương án được phê duyệt hoặc quyết định giải quyết khiếu nại, đối chiếu với các điểm đã ghi trong biên bản.
- Điểm nào vẫn chưa thống nhất, ghi lại ngày nhận quyết định để tính bước tiếp theo trong thời hạn luật định.
Cất biên bản đối thoại vào cùng một bìa với đơn đã nộp và các phiếu tiếp nhận, xếp theo thứ tự ngày. Nếu sau này hồ sơ phải chuyển sang khiếu nại lần hai hay khởi kiện, người đọc hồ sơ, dù là cán bộ hay luật sư, sẽ cần thấy ngay chuỗi việc đã làm: nộp gì, ngày nào, đối thoại ra sao, đã thống nhất điểm nào. Một bìa hồ sơ sắp xếp gọn tiết kiệm nhiều buổi giải thích lại từ đầu.
Những việc không nên làm trong buổi đối thoại
Không mang thêm điểm mới ngẫu hứng. Điểm chưa có trong đơn thì cán bộ chưa xác minh, không trả lời được ngay. Ghi lại, làm văn bản riêng sau.
Không ký khi chưa đọc hết biên bản. Dù cuối buổi mọi người đều vội, xin vài phút để đọc. Ký rồi mới thấy sai thì sửa rất khó.
Không nhận lời hứa miệng thay cho ghi biên bản. Câu "để anh xem lại cho" rất dễ quên. Đề nghị ghi vào phần nội dung đã thống nhất, kèm hạn.
Không quy kết cá nhân. Nói về hồ sơ, về giấy tờ, về con số. Lời quy kết làm buổi làm việc căng thẳng mà không làm căn cứ mạnh hơn.
Không giao bản gốc ở lại. Bản gốc đưa ra để đối chiếu rồi cầm về. Cần nộp thì nộp bản sao, hoặc xin biên nhận nếu thủ tục yêu cầu bản gốc.
Câu hỏi thường gặp
Không đi buổi đối thoại có sao không?
Không đi thì gia đình mất một cơ hội trình bày trực tiếp và đối chiếu giấy tờ. Nếu bận việc chính đáng, nên báo trước bằng văn bản, đề nghị dời lịch hoặc cử người được uỷ quyền đi thay, để hồ sơ không bị xem như gia đình bỏ ý kiến.
Có được ghi âm buổi đối thoại không?
Nên xin phép người chủ trì trước khi ghi âm. Phần lớn trường hợp, sổ ghi chép rõ ràng cùng biên bản có ghi đủ ý kiến của gia đình đã là căn cứ đầy đủ. Ghi âm lén dễ làm mất lòng tin giữa hai bên.
Biên bản ghi sai ý kiến của gia đình thì làm sao?
Đề nghị sửa ngay tại chỗ trước khi ký. Nếu không được sửa, gia đình tự ghi ý kiến của mình vào phần dành cho người tham dự hoặc ngay dưới chữ ký, ghi rõ điểm nào bị ghi chưa đúng, và xin một bản biên bản.
Đối thoại xong có phải đồng ý với phương án không?
Không. Đối thoại là để hai bên trình bày và ghi nhận ý kiến. Điểm nào gia đình đồng ý thì ghi đã thống nhất; điểm nào chưa thì ghi gia đình giữ nguyên ý kiến, và vẫn còn quyền khiếu nại khi quyết định được ban hành.
Có nên đi đối thoại cùng hàng xóm cho đông không?
Không nên. Mỗi hộ có hồ sơ và quyền lợi riêng, buổi đối thoại về hộ nào là việc của hộ đó. Đi cùng người thân để hỗ trợ ghi chép là hợp lý; kéo theo nhiều người không có quyền lợi chỉ làm buổi làm việc khó diễn ra.