GiaiToa.comGiải Toả
Tái định cư và chỗ ở mới

Tự lo chỗ ở thay vì nhận suất tái định cư: khoản nào được tính và điều cần cân nhắc

Hộ đủ điều kiện tái định cư có thể chọn tự lo chỗ ở và nhận tiền ở nhiều nơi. Khoản nào được tính, gia đình nào hợp, rủi ro hay gặp và cách đăng ký lựa chọn cho chắc.

A Vietnamese woman in her thirties, face hidden, walks with her young daughter past a row of rental townhouses on a leafy residential lane, early morning haze, rear tracking shot

Hộ thuộc diện được bố trí tái định cư, nếu có nhu cầu và theo quy định của tỉnh, thường có thể chọn tự lo chỗ ở: không nhận lô hay căn nhà tái định cư mà nhận tiền bồi thường, có nơi kèm thêm một khoản hỗ trợ dành riêng cho trường hợp tự lo chỗ ở. Lựa chọn này phải đăng ký bằng văn bản trong thời gian được hướng dẫn, và một khi đã chốt thì thường khó quay lại xin suất.

Đây là quyết định lớn, nên cân nhắc bằng con số cụ thể của gia đình và hoàn cảnh từng người, không nên chọn chỉ vì khu tái định cư xa hay vì nghe người khác chọn. Phần dưới đi qua: khoản nào được tính, gia đình nào hợp, rủi ro hay gặp và cách làm cho chắc.

Tự lo chỗ ở nghĩa là gì trong phương án

Trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hộ thuộc diện tái định cư thường được ghi một trong các hình thức: giao đất ở, giao nhà ở hoặc căn hộ, hoặc bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở. Hình thức nào được áp dụng, ai được chọn, có khoản hỗ trợ thêm hay không, theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh.

Khi chọn tự lo chỗ ở, gia đình không phải nộp tiền lô tái định cư, nên cũng không có dòng bù trừ. Toàn bộ tiền bồi thường đất, nhà, tài sản và các khoản hỗ trợ được chi trả cho hộ, cộng với khoản hỗ trợ tự lo chỗ ở nếu tỉnh có quy định. Gia đình dùng số tiền này để mua, thuê, hoặc xây nhà ở nơi tự chọn.

Điều quan trọng cần hiểu: lựa chọn này là từ bỏ quyền được bố trí chỗ ở trong khu tái định cư của dự án. Khu tái định cư có thể ở xa, chưa xong, nhưng cũng có thể là cách duy nhất để có một lô đất ở với giá do Nhà nước quyết định. Vì vậy, đừng quyết khi chưa biết rõ giá lô tái định cư và mặt bằng giá nhà đất ở nơi gia đình định chuyển tới.

Gia đình nào hợp, gia đình nào nên cân nhắc thêm

Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà. Bảng dưới gợi ý theo hoàn cảnh hay gặp:

Hoàn cảnhTự lo chỗ ở thường hợp khiNên cân nhắc thêm khi
Đã có kế hoạch về ở với con cáiCon cái có nhà rộng, sẵn lòng, gần nơi khám bệnhQuan hệ trong nhà chưa thật ổn định, chưa bàn kỹ
Công việc gắn với nơi khácKhu tái định cư xa chỗ làm, đi lại tốn kémChưa tìm được chỗ ở mới hợp túi tiền gần chỗ làm
Muốn chuyển về quêĐã có đất hoặc nhà ở quê, giấy tờ rõ ràngĐất ở quê còn chưa chia, chưa có giấy chứng nhận
Tiền bồi thường thấp hơn giá lôKhông đủ nộp tiền lô, không muốn vayCó thể thuộc diện suất tối thiểu hoặc ghi nợ mà chưa hỏi
Người già sống một mìnhCó con cái chăm sóc ở nơi khácKhông có ai bên cạnh, số tiền lớn dễ bị nhắm tới

Hàng cuối đáng để ý: người già cầm một khoản tiền lớn mà không có chỗ ở mới ngay thường là đối tượng của các chiêu lừa. Nếu chọn tự lo chỗ ở, con cháu nên cùng bàn và cùng lo phần chỗ ở mới trước khi tiền về.

Ví dụ giả định: so hai lựa chọn bằng số tròn

Gia đình anh Đức thuộc diện tái định cư. Các con số dưới đây là ví dụ giả định, chọn tròn cho dễ nhẩm, không phải giá thật ở đâu cả.

Nếu nhận lô: tổng bồi thường và hỗ trợ của hộ là 3 tỷ đồng, tiền lô tái định cư phải nộp là 1,5 tỷ, gia đình nhận về 1,5 tỷ, rồi bỏ ra khoảng 1 tỷ để xây nhà. Kết quả: có một căn nhà trên đất riêng, còn lại khoảng 500 triệu, nhưng phải chờ khu tái định cư xong và ở xa chỗ làm hơn.

Nếu tự lo chỗ ở: gia đình nhận 3 tỷ cộng một khoản hỗ trợ tự lo chỗ ở, giả sử 200 triệu. Một căn nhà tương tự gần chỗ làm có giá khoảng 3,5 tỷ. Gia đình thiếu khoảng 300 triệu, hoặc phải chọn căn nhỏ hơn, xa hơn.

Đặt hai phương án cạnh nhau, anh Đức thấy rõ: nhận lô thì phải chờ nhưng còn dư tiền; tự lo chỗ ở thì có nhà sớm nhưng phải chấp nhận nhà nhỏ hơn hoặc vay thêm. Không có đáp án chung. Ví dụ chỉ để thấy cách đặt bài toán: luôn so trên con số thật của gia đình, và tính cả thời gian chờ, chi phí đi lại, chi phí thuê nhà tạm.

Hỏi cho ra con số trước khi chọn

Quyết định tự lo chỗ ở hay nhận suất chỉ đáng tin khi gia đình có đủ con số của chính mình. Lần lượt hỏi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường:

  1. Tổng tiền bồi thường về đất, nhà, tài sản và các khoản hỗ trợ của hộ theo dự thảo phương án là bao nhiêu.
  2. Nếu nhận suất: hộ được bố trí ở khu nào, lô hay căn hộ, diện tích dự kiến, giá đất hoặc giá căn tái định cư dự kiến.
  3. Nếu tự lo chỗ ở: hộ có được tính khoản hỗ trợ riêng không, căn cứ văn bản nào của tỉnh.
  4. Khu tái định cư dự kiến giao lô khi nào; trong thời gian chờ, hộ được bố trí tạm cư thế nào.
  5. Hạn chót đăng ký lựa chọn, mẫu đơn, nơi nộp, và việc thay đổi lựa chọn sau đó có được không.

Ghi năm câu trả lời lên một tờ giấy, kẹp cùng bảng so hai phương án của gia đình. Con số nào cán bộ chỉ nói "khoảng chừng", ghi rõ là ước tính, và hỏi khi nào có con số chính thức. Quyết định dựa trên ước tính thì nên chừa khoảng an toàn, vì con số cuối trong phương án được phê duyệt có thể khác.

Danh sách kiểm trước khi đăng ký tự lo chỗ ở

Chỉ nộp đăng ký khi đã đánh dấu được hết các dòng dưới đây:

  • Đã biết giá lô hoặc căn tái định cư dự kiến mà hộ mình sẽ được bố trí nếu nhận suất
  • Đã biết tổng tiền bồi thường, hỗ trợ của hộ theo phương án, và khoản hỗ trợ tự lo chỗ ở nếu có
  • Đã hỏi giá thật của chỗ ở mới mà gia đình nhắm tới, không chỉ nghe môi giới
  • Đã bàn với tất cả những người đứng tên và những người đang ở trong nhà, có sự đồng ý của họ
  • Đã biết thời hạn đăng ký lựa chọn và nơi nộp
  • Đã hỏi rõ: sau khi chọn tự lo chỗ ở, nếu đổi ý thì có được xin lại suất không
  • Đã có kế hoạch chỗ ở trong thời gian từ khi bàn giao tới khi có chỗ ở mới

Nếu còn dòng nào chưa đánh dấu, nên hoãn quyết định, hỏi thêm. Lựa chọn tự lo chỗ ở thường không đảo ngược được dễ dàng, trong khi chờ thêm vài ngày để hỏi cho rõ gần như không mất gì.

Rủi ro hay gặp khi chọn nhận tiền

Tiền về một cục, chi tiêu không có kế hoạch. Nhiều gia đình nhận tiền rồi chia cho con cái, sửa sang, mua sắm trước, đến khi tìm nhà thì không đủ. Nên tách riêng phần tiền dành cho chỗ ở, không động vào trước khi có nhà.

Giá nhà quanh khu dự án tăng khi nhiều hộ cùng tìm. Cùng lúc hàng trăm hộ nhận tiền và đi tìm nhà, giá quanh đó có thể bị đẩy lên. Mở rộng vùng tìm và đừng vội đặt cọc khi chưa xem giấy tờ.

Mua nhà, đất giấy tờ không rõ. Người vừa nhận tiền đền bù là khách hàng mà nhiều người muốn bán đất giấy tay, đất chưa có sổ, đất dính quy hoạch. Kiểm giấy tờ kỹ, hỏi luật sư hoặc công chứng trước khi đặt cọc.

Bị lừa đầu tư lãi cao. Lời mời gửi tiền lãi cao, góp vốn dự án, cho vay để hưởng lãi thường nhắm vào người vừa nhận tiền. Từ chối ngay mọi lời mời khi chưa có chỗ ở mới.

Mâu thuẫn trong nhà. Tiền mặt lớn dễ khiến anh chị em tranh nhau. Bàn chia rõ ràng, ghi ra giấy trước khi tiền về.

Đăng ký lựa chọn và khi nào hỏi luật sư

Việc đăng ký thường làm bằng mẫu đơn do tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường hướng dẫn, ký bởi những người được bồi thường. Ghi rõ hình thức lựa chọn, ký đủ tên, nộp đúng hạn, xin giấy biên nhận hoặc bản có ký nhận. Kiểm lại trong phương án được phê duyệt rằng hộ mình được ghi đúng hình thức đã chọn và có đủ khoản hỗ trợ tự lo chỗ ở nếu tỉnh có quy định.

Câu nên hỏi cán bộ: "Nhà em muốn tự lo chỗ ở, anh chị cho em hỏi hộ em có được tính khoản hỗ trợ tự lo chỗ ở không, mẫu đơn đăng ký ở đâu, hạn nộp ngày nào, và nếu sau này nhà em đổi ý thì có cách nào không ạ?"

Sau khi nộp, theo dõi đến lúc phương án được niêm yết: nếu thấy hộ mình vẫn có tên trong danh sách giao lô, hoặc thiếu khoản hỗ trợ đã được hướng dẫn, góp ý bằng văn bản ngay trong thời gian lấy ý kiến. Sai sót kiểu này sửa ở bước dự thảo dễ hơn nhiều so với khi đã có quyết định phê duyệt.

Nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi trong nhà có người không đồng ý, khi đất đứng tên người đã mất, hoặc khi gia đình định dùng tiền mua một chỗ ở có giấy tờ phức tạp. Một buổi hỏi trước khi ký có thể tránh được nhiều năm tranh chấp sau này.

Câu hỏi thường gặp

Hộ đủ điều kiện tái định cư có được chọn nhận tiền không?

Nhiều nơi cho phép hộ thuộc diện tái định cư chọn tự lo chỗ ở và nhận tiền, theo quy định của tỉnh. Hỏi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường để biết dự án của mình áp dụng thế nào và đăng ký bằng văn bản đúng hạn.

Chọn tự lo chỗ ở thì có thêm khoản hỗ trợ nào không?

Một số tỉnh có khoản hỗ trợ riêng cho hộ tự lo chỗ ở. Mức hỗ trợ, điều kiện được hưởng do UBND tỉnh quy định. Kiểm trong phương án của hộ mình xem đã có dòng này chưa.

Đã đăng ký tự lo chỗ ở rồi có đổi ý xin lại lô được không?

Thường rất khó, vì quỹ đất tái định cư được bố trí theo danh sách đăng ký. Hỏi rõ trước khi nộp đơn, và chỉ đăng ký khi cả nhà đã bàn kỹ, đã biết chắc chỗ ở mới.

Đất đứng tên nhiều người thì ai ký đăng ký tự lo chỗ ở?

Thường cần đủ chữ ký của những người được bồi thường, hoặc người được họ uỷ quyền hợp lệ. Một người tự ký thay khi chưa có sự đồng ý của những người khác dễ dẫn tới tranh chấp.

Người già nhận tiền tự lo chỗ ở nên làm gì để an toàn?

Bàn với con cháu trước khi tiền về, để riêng phần tiền cho chỗ ở mới, không giữ tiền mặt lớn ở nhà, từ chối mọi lời mời đầu tư hay cho vay. Nếu có người lạ tự xưng cán bộ đòi tiền, báo ngay cho con cháu và chính quyền.

Có nên mua đất giấy tay bằng tiền đền bù cho rẻ không?

Không nên. Đất giấy tay, đất chưa có sổ có nhiều rủi ro về quyền sử dụng và tranh chấp. Kiểm giấy tờ ở văn phòng đăng ký đất đai, hỏi luật sư hoặc công chứng trước khi đặt cọc bất kỳ khoản nào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138