GiaiToa.comGiải Toả
Tái định cư và chỗ ở mới

Ba thế hệ chung một nhà bị giải toả: xin thêm suất tái định cư theo nguyên tắc nào

Nhà có ông bà, vợ chồng con trai và cháu cùng ở trên một thửa đất bị thu hồi. Nguyên tắc xét thêm suất tái định cư, giấy tờ cần có và điều nên bàn trong nhà.

Three generations of a Vietnamese family, faces turned away, sit around a low table in a modest living room with a ceiling fan, soft window light, wide eye-level shot

Theo nguyên tắc của Luật Đất đai 2024 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành, khi trong một thửa đất ở bị thu hồi có nhiều thế hệ, nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống đủ điều kiện tách thành hộ riêng, hoặc nhiều hộ cùng chung một thửa, mà diện tích đất ở thu hồi không đủ để giao riêng cho từng hộ, thì các hộ đó có thể được xem xét giao thêm đất ở hoặc nhà ở tái định cư có thu tiền. Chữ quan trọng là "xem xét" và "có thu tiền": không tự động, và không miễn phí.

Điều kiện cụ thể, cách xác định ai là một hộ, diện tích giao thêm, giá phải nộp, thì theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh. Việc của gia đình là chứng minh được thực tế nhiều cặp vợ chồng đang cùng sống ở đó từ trước, bằng giấy tờ, và nộp đề nghị đúng lúc, đúng nơi.

Vì sao nhà ba thế hệ là trường hợp riêng

Ở nhiều nơi, một căn nhà trên mảnh đất của ông bà là chỗ ở của cả ba thế hệ: ông bà, vợ chồng con trai, có khi thêm vợ chồng đứa cháu đầu vừa cưới. Trên giấy tờ, đất chỉ đứng tên ông bà. Khi thu hồi, nếu chỉ tính theo người đứng tên, cả nhà chỉ có một suất tái định cư, trong khi thực tế đang có hai, ba gia đình nhỏ cùng mất chỗ ở.

Pháp luật đất đai có tính tới hoàn cảnh này, bằng nguyên tắc xem xét giao thêm cho các hộ đủ điều kiện. Nhưng vì không tự động, nhiều gia đình bỏ lỡ chỉ vì không biết phải đề nghị, hoặc đề nghị khi phương án đã chốt. Cũng có gia đình hiểu nhầm rằng cứ đông người là được thêm lô, rồi thất vọng khi hồ sơ không đủ căn cứ.

Cần phân biệt với chuyện tách hộ sau khi đã có thông báo thu hồi đất. Đó là một vấn đề khác, thường bị xem xét chặt vì dễ bị lợi dụng; bài này chỉ nói về các gia đình đã thật sự cùng chung sống từ trước.

Những yếu tố thường được xem xét

Có thật sự nhiều cặp vợ chồng cùng ở không. Giấy đăng ký kết hôn, giấy tờ cư trú, xác nhận của địa phương về thực tế cùng sinh sống. Người con đã cưới nhưng đi làm ăn xa, đăng ký cư trú ở nơi khác nhiều năm thì khó được tính là đang chung sống.

Có đủ điều kiện tách thành hộ riêng không. Điều kiện tách hộ do pháp luật về cư trú và quy định của tỉnh xác định. Cặp vợ chồng trẻ có con, cùng ăn ở trong nhà, thường là trường hợp được nhắc tới.

Diện tích đất ở bị thu hồi có đủ chia không. Nếu đất ở thu hồi đủ lớn để mỗi hộ nhận một suất bồi thường bằng đất, thì không đặt ra giao thêm. Nguyên tắc giao thêm áp khi đất không đủ giao riêng cho từng hộ.

Có còn chỗ ở khác không. Cặp vợ chồng nào đã có nhà, đất ở chỗ khác trong địa bàn theo quy định của tỉnh thì thường không thuộc diện xét giao thêm.

Thời điểm các hộ hình thành. Hộ hình thành từ lâu, có giấy tờ trước khi có thông báo thu hồi đất, dễ được xem xét hơn nhiều so với hộ mới đăng ký sau thông báo.

Giấy tờ chứng minh nhiều hộ cùng ở

Bảng dưới gom các giấy tờ thường cần, để chứng minh điều gì và lấy ở đâu. Cột cuối để cả nhà đánh dấu khi đã có:

Giấy tờChứng minh điều gìLấy ở đâuĐã có chưa
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của thửaThửa đất, diện tích đất ở, người đứng tênGia đình đang giữ
Giấy đăng ký kết hôn của từng cặp vợ chồngSố cặp vợ chồng trong nhàGia đình giữ; mất thì xin trích lục tại nơi đăng ký
Giấy khai sinh của con cháuQuan hệ giữa các thế hệGia đình giữ; xin trích lục khi cần
Thông tin cư trú của từng người, có ngày đăng kýThời điểm và thực tế cùng sinh sống tại nhàỨng dụng định danh, công an cấp xã
Văn bản xác nhận thực tế các hộ cùng chung sốngTình trạng chung sống trước khi có thông báo thu hồiUBND cấp xã theo mẫu của tỉnh
Xác nhận không có chỗ ở khác của từng cặp vợ chồngTừng hộ không còn đất, nhà ở nơi khácUBND cấp xã theo mẫu của tỉnh
Biên bản kiểm đếm có ghi số hộ, số nhân khẩuHiện trạng được ghi nhận tại thời điểm kiểm đếmBản hộ dân giữ sau buổi kiểm đếm

Buổi kiểm đếm là lúc nên nói rõ trong nhà có mấy cặp vợ chồng đang ở, ở phần nào của căn nhà, và đề nghị ghi vào biên bản. Hiện trạng ghi trong biên bản thường là căn cứ được nhìn lại khi xét đề nghị sau này.

Ví dụ giả định: nhà ông bà Năm

Ông bà Năm đứng tên một thửa đất có căn nhà hai tầng. Tầng dưới ông bà ở, tầng trên là vợ chồng con trai cả với hai đứa nhỏ. Con gái út đã lấy chồng, ở nhà chồng từ nhiều năm. Đây là ví dụ giả định.

Khi dự án thu hồi hết thửa đất, gia đình đề nghị xét hai suất tái định cư: một cho ông bà, một cho vợ chồng con trai cả. Hồ sơ gồm giấy đăng ký kết hôn của hai cặp, thông tin cư trú cho thấy vợ chồng con trai cả ở đó hơn mười năm, biên bản kiểm đếm ghi rõ tầng trên do gia đình con trai sử dụng, và xác nhận của xã về việc vợ chồng con trai không có nhà, đất ở nơi nào khác.

Với hồ sơ như vậy, đề nghị của gia đình có căn cứ để được xem xét theo quy định của tỉnh. Con gái út không có tên trong đề nghị, vì đã có chỗ ở và cư trú ổn định ở nơi khác. Nếu gia đình cố đưa cả con gái út vào, hồ sơ dễ bị đánh giá là không trung thực, ảnh hưởng tới cả đề nghị chính đáng của con trai cả.

Suất thứ hai nếu được giao vẫn là có thu tiền. Gia đình cần tính trước ai sẽ nộp phần tiền này, và tiền bồi thường căn nhà chung được chia, dùng thế nào giữa các thế hệ.

Nộp đề nghị: thứ tự nên đi

Đề nghị xét thêm suất nên đi sớm, bằng văn bản, theo thứ tự:

  1. Họp gia đình, thống nhất những cặp vợ chồng nào thật sự đang chung sống và có nhu cầu chỗ ở riêng.
  2. Gom giấy tờ theo bảng ở trên, sao y những giấy cần, giữ bản gốc ở nhà.
  3. Trong buổi kiểm đếm, đề nghị ghi rõ số hộ, số cặp vợ chồng, phần nhà mỗi hộ sử dụng.
  4. Làm văn bản đề nghị xem xét giao thêm đất ở hoặc nhà ở tái định cư cho từng hộ, nêu rõ hoàn cảnh, kèm bản sao giấy tờ, gửi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường.
  5. Khi phương án được niêm yết, kiểm xem đề nghị đã được xét chưa, kết quả thế nào; nếu chưa thấy, góp ý bằng văn bản trong thời gian lấy ý kiến.
  6. Nhận kết quả bằng văn bản; nếu chưa đồng ý, hỏi rõ lý do và cân nhắc các bước tiếp theo theo đúng trình tự.

Mỗi văn bản nộp đi nên có bản lưu được ký nhận hoặc có giấy biên nhận. Hồ sơ kéo dài nhiều tháng, cán bộ có thể thay đổi; giấy biên nhận là cách duy nhất chứng minh gia đình đã đề nghị đúng lúc.

Hiểu lầm hay gặp trong nhà nhiều thế hệ

"Nhà đông nhân khẩu thì được nhiều lô." Số nhân khẩu ảnh hưởng tới một số khoản hỗ trợ, nhưng việc giao thêm suất tái định cư xét theo số hộ đủ điều kiện, không theo số người.

"Nhập hộ khẩu thêm người vào là xong." Đăng ký thêm người, tách hộ sau khi đã có thông báo thu hồi thường không được tính như hộ đã có từ trước. Việc này còn làm hồ sơ cả nhà bị nghi ngờ.

"Suất thêm là được cho không." Suất giao thêm là có thu tiền theo giá do cơ quan có thẩm quyền quyết định. Gia đình cần chuẩn bị tài chính hoặc thoả thuận trong nhà ai nộp.

"Ông bà đứng tên thì con cháu không có quyền gì." Con cháu không phải người sử dụng đất, nhưng là thành viên đang sống trong nhà, có thể thuộc diện được xét theo nguyên tắc nhiều hộ chung một thửa và các khoản hỗ trợ theo nhân khẩu.

Bàn trong nhà và khi nào hỏi luật sư

Chuyện tái định cư của nhà nhiều thế hệ không chỉ là chuyện với cơ quan nhà nước, mà còn là chuyện trong nhà: lô thứ hai ghi tên ai, tiền bồi thường căn nhà chung chia thế nào, ông bà ở với ai trong thời gian chờ. Nói rõ từ đầu, ghi ra giấy, có chữ ký của những người liên quan, giúp tránh xích mích về sau khi số tiền đã về.

Nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi hồ sơ rơi vào các tình huống khó: đất đứng tên người đã mất chưa chia thừa kế, có anh chị em không đồng ý, hoặc đề nghị giao thêm bị từ chối mà gia đình tin mình đủ điều kiện. Mang theo bảng giấy tờ ở trên và các văn bản đã nộp để buổi hỏi đi thẳng vào việc.

Một điều nhỏ mà hữu ích: chọn một người trong nhà làm đầu mối giữ hồ sơ và đi làm việc với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường. Mỗi khi có tin mới, người đó kể lại cho cả nhà nghe cùng lúc, thay vì mỗi người nghe một kiểu từ hàng xóm. Nhà nhiều thế hệ thường xích mích không phải vì tiền, mà vì mỗi người hiểu một khác.

Câu hỏi thường gặp

Con trai đã lấy vợ ở chung với bố mẹ có được thêm suất tái định cư không?

Có thể được xem xét nếu vợ chồng con trai đủ điều kiện tách hộ, đã thật sự chung sống từ trước khi có thông báo thu hồi, không có chỗ ở khác, và đất ở thu hồi không đủ để giao riêng. Điều kiện cụ thể theo quy định của tỉnh.

Suất tái định cư giao thêm có phải trả tiền không?

Có. Nguyên tắc là giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư có thu tiền, theo giá do cơ quan có thẩm quyền quyết định. Gia đình nên tính trước khoản này và thống nhất trong nhà ai sẽ nộp.

Tách hộ sau khi có thông báo thu hồi có được tính không?

Việc tách hộ sau thông báo thu hồi thường được xem xét rất chặt, vì dễ bị lợi dụng để nhận thêm quyền lợi. Nếu gia đình đang ở tình huống này, nên hỏi kỹ tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường hoặc luật sư trước khi làm gì.

Con gái đã lấy chồng ở nơi khác có được tính vào hộ không?

Thường là không, nếu con gái đã cư trú ổn định và có chỗ ở ở nơi khác. Đưa người không thật sự sống tại nhà vào đề nghị dễ làm hồ sơ bị đánh giá thiếu trung thực, ảnh hưởng cả các đề nghị chính đáng.

Đề nghị xét thêm suất tái định cư nộp lúc nào là tốt nhất?

Càng sớm càng tốt, lý tưởng là từ buổi kiểm đếm, để hiện trạng nhiều hộ được ghi nhận, và bằng văn bản trước khi phương án được lập xong. Khi phương án niêm yết mà chưa thấy được xét, góp ý ngay trong thời gian lấy ý kiến.

Đề nghị giao thêm bị từ chối thì làm gì?

Xin văn bản trả lời có nêu lý do, đối chiếu với quy định của tỉnh và giấy tờ của gia đình. Nếu vẫn tin mình đủ điều kiện, có thể khiếu nại theo trình tự luật định; nên hỏi luật sư trước để biết căn cứ có vững không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138