Tạm cư là khoảng thời gian gia đình đã bàn giao nhà cũ nhưng chưa nhận được lô hay căn nhà tái định cư. Điều cần làm trước tiên là biết rõ khoảng chờ dài bao lâu theo kế hoạch của dự án, và gia đình được bố trí gì trong thời gian đó: nhà tạm do dự án bố trí, hay tự thuê chỗ ở và nhận khoản hỗ trợ theo phương án.
Biết hai điều đó, gia đình mới tính được nên thuê chỗ nào, thuê bao lâu, con chuyển trường mấy lần, người già ở với ai. Phần dưới đi qua từng việc: chọn chỗ ở tạm, giấy tờ cư trú, giữ liên lạc, giữ hồ sơ, và những cái bẫy hay gặp khi gia đình đang ở chỗ tạm.
Hai cách tạm cư thường gặp
Cách thứ nhất là dự án bố trí nhà tạm cư hoặc quỹ nhà tạm để hộ dân ở trong thời gian chờ. Gia đình dọn vào ở theo quy định của nơi đó, đến khi nhận chỗ ở mới thì trả lại. Ưu điểm là không phải tự đi tìm nhà, nhưng nhà tạm thường nhỏ, tiện nghi có giới hạn, và phải tuân theo nội quy chung.
Cách thứ hai, phổ biến hơn, là hộ tự thuê chỗ ở và được tính khoản hỗ trợ tiền thuê nhà trong thời gian chờ, theo phương án và quy định của tỉnh. Gia đình được tự chọn nơi ở hợp với việc làm, việc học, nhưng phải tự lo hợp đồng thuê, tiền cọc, và chênh lệch nếu tiền thuê thật cao hơn khoản hỗ trợ.
Mức hỗ trợ, thời gian được tính, cách chi trả thuộc phạm vi các khoản hỗ trợ trong phương án. Ở đây chỉ cần nhớ: hỏi rõ hộ mình thuộc cách nào, được tính từ ngày nào đến ngày nào, và nếu khu tái định cư chậm hơn kế hoạch thì khoản đó có được tính tiếp không.
Chọn chỗ ở tạm: so theo nhu cầu của gia đình
Không có chỗ ở tạm nào hoàn hảo. Bảng dưới giúp so các lựa chọn hay gặp:
| Lựa chọn | Hợp với gia đình nào | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Thuê nhà gần chỗ cũ | Con đang học trường cũ, người lớn làm việc gần đó | Tiền thuê khu cũ có thể tăng khi nhiều hộ cùng tìm nhà một lúc |
| Thuê nhà gần khu tái định cư | Gia đình muốn theo dõi việc xây nhà mới | Hạ tầng xung quanh có thể chưa đủ, đi làm xa hơn |
| Ở nhờ người thân | Thời gian chờ ngắn, gia đình ít người | Nói rõ thời gian và góp chi phí sinh hoạt để giữ hoà khí |
| Nhà tạm cư do dự án bố trí | Hộ khó khăn, người già sống một mình | Nội quy chung, diện tích hạn chế, phải trả lại đúng hạn |
| Tách ra hai nơi | Nhà nhiều thế hệ, không tìm được chỗ đủ rộng | Giữ một địa chỉ liên lạc chính để nhận giấy tờ |
Trước khi ký hợp đồng thuê, nên ước khoảng thời gian chờ dài hơn kế hoạch một chút, để thời hạn thuê không hết giữa chừng. Hỏi chủ nhà về khả năng gia hạn ngay từ đầu.
Danh sách kiểm khi dọn sang chỗ ở tạm
Trong những ngày dọn nhà, rất dễ quên các việc nhỏ mà về sau mất công. Đánh dấu từng dòng:
- Báo cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường địa chỉ tạm và số liên lạc mới bằng văn bản, giữ bản có ký nhận
- Làm thủ tục đăng ký tạm trú tại nơi ở mới theo quy định về cư trú
- Hỏi cách nhận thư, giấy mời, thông báo của dự án trong thời gian không còn ở địa chỉ cũ
- Liên hệ trường cũ và trường mới của con về thủ tục chuyển trường nếu cần
- Chuyển hoặc chấm dứt hợp đồng điện, nước, mạng ở nhà cũ, giữ biên lai thanh toán cuối
- Mang toàn bộ hồ sơ bồi thường theo người, không để chung với đồ đạc gửi kho
- Lập hợp đồng thuê nhà có ghi rõ thời hạn, giá thuê, tiền cọc, điều kiện gia hạn
- Chụp ảnh hiện trạng nhà thuê khi nhận để tránh tranh chấp tiền cọc khi trả
Hồ sơ bồi thường là thứ quý nhất trong những ngày dọn nhà. Đặt riêng một túi, giao cho một người giữ, không bỏ vào thùng đồ đạc dễ thất lạc.
Ví dụ giả định: khoảng chờ dài hơn dự kiến
Anh Hải bàn giao nhà cũ đúng hạn, được thông báo khu tái định cư dự kiến giao lô sau vài tháng. Anh thuê một căn nhà nhỏ gần trường của con, ký hợp đồng sáu tháng. Đây là ví dụ giả định.
Đến tháng thứ năm, khu tái định cư chưa xong phần thoát nước, lô chưa được giao. Anh phải gia hạn hợp đồng thuê, chủ nhà muốn tăng giá. Anh làm văn bản gửi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỏi tiến độ giao lô và việc hộ anh có tiếp tục được tính hỗ trợ tiền thuê nhà trong thời gian kéo dài hay không, kèm bản sao biên bản bàn giao nhà cũ và hợp đồng thuê.
Văn bản trả lời cho biết tiến độ mới và hướng xử lý theo quy định của tỉnh. Dù kết quả ra sao, nhờ có văn bản, anh biết chắc mình đang ở đâu, lên được kế hoạch thuê tiếp, thay vì đoán theo tin đồn trong nhóm hàng xóm.
Điều anh Hải làm đúng ngay từ đầu là giữ biên bản bàn giao nhà cũ có ngày tháng rõ ràng. Ngày đó là mốc để tính thời gian tạm cư, nên đừng để mất.
Lo cho người già và trẻ nhỏ trong thời gian tạm cư
Người già sống một mình. Thay đổi chỗ ở có thể làm người già mệt và hoang mang. Nếu có thể, con cháu nên đưa về ở cùng hoặc thuê chỗ gần con cháu. Nếu người già vẫn ở riêng, chọn chỗ gần trạm y tế, có hàng xóm quen, và để sẵn số liên lạc của con cháu ở chỗ dễ thấy.
Thuốc men và hồ sơ khám bệnh. Mang theo sổ khám bệnh, đơn thuốc đang dùng. Hỏi cơ sở khám chữa bệnh về việc đổi nơi khám ban đầu nếu chỗ ở tạm ở xa.
Trẻ đang đi học. Nếu thời gian chờ ngắn, giữ con ở trường cũ có khi đỡ xáo trộn hơn chuyển hai lần. Nếu dài, chuyển trường một lần tới gần chỗ ở tạm, rồi tính lại khi về khu mới.
Giữ nếp sinh hoạt. Giờ ăn, giờ ngủ, chỗ học riêng cho con dù nhỏ. Những thứ nhỏ này giúp cả nhà bớt căng thẳng trong giai đoạn không ai thích.
Câu nên hỏi trước ngày bàn giao nhà cũ
Trước khi giao chìa khoá nhà cũ, hỏi đủ các câu sau, ghi câu trả lời và tên người trả lời. Nói lịch sự, ngắn gọn, ví dụ "Nhà em sắp bàn giao, anh chị cho em hỏi mấy việc":
- Khu tái định cư nhà em được bố trí dự kiến giao lô vào thời gian nào, tiến độ hiện nay tới đâu?
- Hộ em được bố trí nhà tạm cư hay tự thuê và nhận hỗ trợ? Nếu tự thuê thì khoản hỗ trợ tính từ ngày nào?
- Khoản hỗ trợ đó được chi trả một lần hay theo từng kỳ, nhận ở đâu, cần giấy gì?
- Nếu khu tái định cư chậm hơn dự kiến, hộ em cần làm gì để được xem xét tiếp?
- Trong thời gian tạm cư, giấy mời, thông báo sẽ gửi về đâu, nhà em nên liên hệ ai?
- Biên bản bàn giao nhà cũ gồm những gì, nhà em có được giữ một bản không?
Sáu câu này không mất nhiều thời gian, nhưng trả lời được gần hết những lo lắng của cả nhà trong mấy tháng tới. Câu nào chưa có câu trả lời rõ, đề nghị trả lời bằng văn bản.
Giữ hồ sơ trong những tháng ở tạm
Thời gian tạm cư là lúc giấy tờ dễ thất lạc nhất: nhà chật, đồ đạc gửi nhiều nơi, người đi kẻ ở. Trong khi đó, chính giai đoạn này lại phát sinh thêm giấy: biên bản bàn giao nhà cũ, hợp đồng thuê nhà, giấy hẹn nhận lô, thông báo nộp tiền, chứng từ nhận tiền hỗ trợ.
Cách làm đơn giản là một bìa hồ sơ chia ngăn theo thứ tự thời gian: ngăn bồi thường nhà cũ, ngăn tạm cư, ngăn lô tái định cư. Mỗi giấy mới, chụp ảnh lưu vào điện thoại của hai người trong nhà, rồi cất bản giấy vào đúng ngăn. Ghi một trang mục lục ở đầu bìa: tên giấy, ngày, để ở ngăn nào.
Khi được gọi lên nhận lô hay ký giấy tờ, chỉ cần mang đúng ngăn liên quan và bản sao, không mang cả bìa đi. Hồ sơ gọn cũng giúp con cái ở xa nắm được tình hình khi bố mẹ gọi điện hỏi, và giúp người khác trong nhà thay được nếu người giữ hồ sơ ốm hoặc bận.
Những điều không nên làm khi đang ở tạm
Không im lặng khi khoảng chờ kéo dài. Hỏi bằng văn bản, giữ bản lưu. Hỏi miệng nhiều lần mà không có giấy thì khi cần không chứng minh được gia đình đã hỏi.
Không bán trước lô chưa nhận để lấy tiền thuê nhà. Lô chưa có quyết định giao và giấy chứng nhận, mua bán lúc này rất dễ tranh chấp.
Không quay lại xây tạm trên đất cũ đã bàn giao. Đất đã bàn giao thuộc quản lý của dự án. Quay lại dựng lều, chứa đồ là vi phạm, có thể bị xử lý và làm phức tạp hồ sơ của chính mình.
Không vay tiền lãi cao để bù tiền thuê. Hỏi trước về khoản hỗ trợ có được tính tiếp không; tính lại chi tiêu cả nhà; vay nóng thường để lại gánh nặng lâu hơn cả thời gian tạm cư.
Không ký hợp đồng thuê nhà miệng. Hợp đồng thuê bằng giấy, có thời hạn và giá, vừa giữ quyền lợi khi chủ nhà đòi lại nhà sớm, vừa là giấy tờ có thể cần khi đề nghị xem xét khoản hỗ trợ tiền thuê nhà.
Câu hỏi thường gặp
Ở tạm chờ tái định cư thì có được hỗ trợ tiền thuê nhà không?
Nhiều nơi có khoản hỗ trợ tiền thuê nhà cho hộ phải tự lo chỗ ở tạm trong thời gian chờ, theo phương án và quy định của tỉnh. Hỏi rõ hộ mình có được tính không, tính từ ngày nào, và chi trả thế nào.
Khu tái định cư chậm hơn kế hoạch thì thời gian tạm cư có được tính tiếp không?
Tuỳ quy định của tỉnh và quyết định của cơ quan có thẩm quyền đối với dự án. Gia đình nên hỏi bằng văn bản, kèm biên bản bàn giao nhà cũ và hợp đồng thuê, để được trả lời cụ thể.
Đang ở tạm thì giấy mời, thông báo của dự án gửi về đâu?
Báo địa chỉ tạm và số liên lạc mới cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường bằng văn bản ngay khi dọn đi. Hỏi thêm cách nhận thông báo, có khi được gọi điện hoặc gửi qua UBND cấp xã nơi có đất cũ.
Có cần đăng ký tạm trú ở chỗ ở tạm không?
Có, theo quy định về cư trú khi ở một nơi ngoài nơi thường trú trong thời gian nhất định. Đăng ký tạm trú cũng giúp việc đi học của con, khám chữa bệnh và nhận giấy tờ thuận tiện hơn.
Người già sống một mình có được ưu tiên nhà tạm cư không?
Một số nơi có chính sách ưu tiên cho người cao tuổi, người khó khăn khi bố trí nhà tạm cư hoặc chọn lô tái định cư. Hỏi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường và nộp giấy chứng minh hoàn cảnh nếu có.
Ngày nào được tính là ngày bắt đầu tạm cư?
Thường là mốc bàn giao mặt bằng nhà cũ ghi trong biên bản bàn giao. Vì vậy cần giữ kỹ biên bản đó, có ngày tháng, chữ ký các bên, và đối chiếu với cách tính trong phương án của hộ.