GiaiToa.comGiải Toả
Những trường hợp đặc biệt khi đền bù

Đền bù đất sổ cấp cho hộ gia đình: xác định thành viên nào có chung quyền

Sổ ghi cấp cho hộ gia đình mà đất bị thu hồi: cách xác định thành viên có chung quyền theo mốc cấp đất, giấy tờ chứng minh, cử người đại diện và lập thoả thuận.

Three generations of a Vietnamese family sitting around a low table in a simple living room, an open notebook with blank pages in front of them, late afternoon light, faces turned away

Khi sổ ghi "cấp cho hộ ông, bà…", tiền bồi thường không mặc nhiên là của riêng chủ hộ. Theo nguyên tắc của Luật Đất đai 2024 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành, những người có chung quyền sử dụng đất trong hộ là các thành viên có quan hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng, đang sống chung và có quyền sử dụng đất chung vào thời điểm hộ được giao, được công nhận hoặc nhận chuyển quyền thửa đất đó. Ai thuộc diện này thì có tiếng nói khi ký nhận và khi chia.

Vì vậy việc đầu tiên không phải là tính tiền mà là xác định cho đúng danh sách người có chung quyền, rồi cả nhà ngồi lại thống nhất ai đại diện làm việc với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường. Làm sớm, có văn bản, thì ngày chi trả diễn ra nhẹ nhàng. Để tới lúc nhận tiền mới bàn thì chuyện trong nhà rất dễ thành chuyện ra toà.

Hộ gia đình trên sổ không giống hộ khẩu

Nhiều người nhầm thành viên hộ gia đình sử dụng đất với những người có tên trong sổ hộ khẩu trước đây. Hai khái niệm này không trùng nhau. Người có tên trong hộ khẩu nhưng chỉ chuyển về sau khi hộ đã được cấp đất thì thường không đương nhiên có chung quyền với thửa đất đó. Ngược lại, người con đã tách đi nơi khác sau ngày hộ được cấp đất vẫn có thể là thành viên có chung quyền.

Mốc để xét là thời điểm hộ được giao đất, được công nhận quyền, hoặc nhận chuyển quyền với chính thửa đất bị thu hồi, không phải thời điểm hiện tại. Một gia đình có thể có nhiều thửa, mỗi thửa được cấp vào một năm khác nhau, nên danh sách thành viên có chung quyền ở mỗi thửa có thể khác nhau.

Muốn biết hộ được cấp vào lúc nào, xem ngày trên giấy chứng nhận và hồ sơ cấp giấy lưu ở cơ quan đăng ký đất đai. Danh sách nhân khẩu tại thời điểm đó có thể tra qua hồ sơ cư trú cũ. Hai thứ này đặt cạnh nhau là ra được bản danh sách gần đúng để cả nhà cùng xem.

Ai thường được xét là có chung quyền, ai thường không

Bảng dưới là nguyên lý để cả nhà đối chiếu, không thay cho xác định của cơ quan có thẩm quyền. Mỗi trường hợp cụ thể vẫn cần hỏi lại.

Người trong nhàThường được xét thế nàoNên chuẩn bị gì
Vợ chồng chủ hộ ở thời điểm được cấp đấtCó chung quyềnGiấy tờ nhân thân, giấy đăng ký kết hôn nếu có
Con đẻ, con nuôi đang sống chung lúc cấp đấtThường có chung quyền, kể cả khi nay đã ra ở riêngGiấy khai sinh, giấy tờ cư trú thời đó
Con sinh ra sau ngày cấp đấtThường không đương nhiên có chung quyền với thửa đóHỏi lại khi gia đình có thoả thuận khác
Con dâu, con rể về sau ngày cấp đấtThường không đương nhiên có chung quyềnKhông cần ký, trừ khi được thoả thuận cho hưởng
Cha mẹ già sống cùng lúc cấp đấtCó thể có chung quyềnGiấy tờ cư trú, xác nhận của địa phương
Thành viên đã mất sau ngày cấp đấtPhần quyền của họ chuyển cho người thừa kếGiấy chứng tử, giấy tờ xác định người thừa kế

Có thành viên đã mất thì phần quyền của người đó đi theo đường thừa kế, và câu chuyện chia lúc này phức tạp hơn nhiều. Nên tách riêng việc này ra và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, đừng gộp vào một tờ thoả thuận viết vội.

Từ lúc nghe tin tới ngày nhận tiền: thứ tự nên làm

Thứ tự dưới đây giúp tránh việc tới ngày chi trả mới phát hiện thiếu chữ ký.

  1. Lấy bản sao giấy chứng nhận, ghi lại ngày cấp và cấp cho ai. Nếu sổ đang ở ngân hàng hoặc người thân giữ, xin bản sao hoặc trích lục.
  2. Lập danh sách thành viên có chung quyền theo nguyên lý ở bảng trên, ghi rõ ai đang ở đâu, liên lạc thế nào. Người ở xa nên được báo sớm.
  3. Họp gia đình, thống nhất người đại diện đi kiểm đếm, đi họp, nhận thông báo. Những người vắng mặt lập văn bản uỷ quyền đúng thủ tục cho người đại diện.
  4. Trong buổi kiểm đếm, người đại diện ký biên bản và ghi rõ mình ký thay mặt các thành viên theo văn bản uỷ quyền đã nộp.
  5. Khi phương án niêm yết, cả nhà đọc dòng tính tiền của hộ mình. Ai thấy chưa đúng thì góp ý bằng văn bản trong thời hạn lấy ý kiến.
  6. Trước ngày chi trả, lập văn bản thoả thuận phân chia, có chữ ký mọi thành viên có chung quyền, nên chứng thực chữ ký.
  7. Ngày chi trả, hỏi trước tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường cần những ai có mặt hoặc giấy tờ gì, để không phải đi lại nhiều lần.

Câu hỏi mẫu khi đến hỏi cán bộ: "Đất nhà em cấp cho hộ gia đình. Ngày chi trả anh chị cần những ai ký, và nếu có người ở xa thì giấy uỷ quyền làm ở đâu mới được nhận?". Hỏi trước một câu đỡ được cả buổi chờ.

Hiểu lầm hay gặp và hiểu cho đúng

"Chủ hộ đứng tên thì chủ hộ quyết hết." Tên chủ hộ chỉ là người đại diện ghi trên giấy. Khi định đoạt quyền sử dụng đất của hộ, theo nguyên tắc cần sự đồng ý của các thành viên có chung quyền. Tiền bồi thường thay cho quyền đó nên cũng đi theo nguyên tắc ấy.

"Ai có tên hộ khẩu đều được chia đều." Không có quy tắc chia đều bắt buộc, cũng không phải ai có tên hộ khẩu đều có phần. Phần chia là chuyện thoả thuận giữa những người có chung quyền; không thoả thuận được thì mới đến toà án xem xét.

"Tiền bồi thường đất với tiền hỗ trợ là một." Không hẳn. Có những khoản hỗ trợ tính theo nhân khẩu thực tế đang sống trên đất, có khoản tính theo người trực tiếp sản xuất, có khoản bồi thường tài sản của người bỏ vốn xây dựng. Mỗi khoản có thể thuộc về những người khác nhau trong nhà, nên đọc từng dòng trong phương án.

"Ký tạm cho xong, chia sau." Chữ ký trên giấy nhận tiền và văn bản thoả thuận là bằng chứng mạnh nhất sau này. Ký tạm rồi một người cầm hết tiền là kiểu tranh chấp gia đình hay gặp nhất sau giải toả.

Ví dụ giả định: nhà bà Năm và ba người con

Ví dụ giả định: sổ cấp cho hộ bà Năm từ khi chồng bà còn sống, lúc đó nhà có hai vợ chồng và ba người con. Nay chồng bà đã mất, con cả ở cùng bà, con thứ hai lấy chồng ở tỉnh khác, con út làm ăn xa. Đất nằm trong diện thu hồi.

Bà Năm không tự ký một mình. Con cả gọi các em về, cả nhà lập danh sách: bà Năm và ba người con có chung quyền từ ngày được cấp; phần của người chồng đã mất đi theo thừa kế. Con thứ hai và con út làm văn bản uỷ quyền cho anh cả đi làm việc. Khi phương án niêm yết, cả nhà đọc chung qua ảnh chụp và thấy một khoản hỗ trợ tính thiếu nhân khẩu, anh cả viết góp ý gửi đúng hạn.

Trước ngày chi trả, cả nhà lập văn bản thoả thuận: một phần dành để lo chỗ ở mới cho bà Năm, phần còn lại chia theo con số cả nhà đã thống nhất, có chữ ký mọi người. Câu chuyện này bình thường đến mức chẳng ai nhớ, và đó chính là kết quả mong muốn.

Khi có người ở xa, đi lao động nước ngoài hoặc mất liên lạc

Gia đình đông con thì gần như lúc nào cũng có người không có mặt. Người đi làm ăn ở tỉnh khác có thể về ký một lần, hoặc lập văn bản uỷ quyền tại nơi đang ở. Người đang ở nước ngoài thì làm văn bản uỷ quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại hoặc theo thủ tục hợp pháp hoá giấy tờ, việc này mất thời gian nên phải bắt đầu ngay khi nghe tin.

Khó nhất là thành viên mất liên lạc đã lâu. Gia đình không nên tự ý gạch tên người đó khỏi danh sách, cũng không nên ký thay. Hãy trình bày thật với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường và hỏi phần quyền của người vắng mặt được xử lý thế nào. Thông thường phần đó chưa được chi cho người khác cho đến khi có giải pháp đúng thủ tục. Đây là lúc nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, vì có thể liên quan tới thủ tục tìm kiếm người vắng mặt theo Bộ luật Dân sự 2015 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành.

Một mẹo nhỏ để đỡ rối: lập một bảng tên từng người, cột bên cạnh ghi đã báo chưa, đã uỷ quyền chưa, bản chính giấy uỷ quyền đang ở đâu. Người đại diện giữ bảng đó và cập nhật sau mỗi cuộc gọi.

Danh sách kiểm trước ngày chi trả

Tick từng dòng trước khi cả nhà đi nhận tiền:

  • Đã có bản sao giấy chứng nhận và biết ngày cấp, cấp cho ai.
  • Đã có danh sách thành viên có chung quyền, mỗi người đều được báo.
  • Người vắng mặt đã ký văn bản uỷ quyền đúng thủ tục, bản chính đã nộp hoặc mang theo.
  • Có giấy chứng tử và giấy tờ người thừa kế nếu có thành viên đã mất.
  • Văn bản thoả thuận phân chia đã có đủ chữ ký, mỗi người giữ một bản.
  • Đã hỏi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường hình thức nhận tiền và tài khoản đứng tên ai.
  • Đã đọc lại dòng tính tiền của hộ trong phương án đã phê duyệt.

Nếu có thành viên không đồng ý ký, đừng cố ép trong ngày chi trả. Báo lại cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường để biết khoản tiền sẽ được xử lý ra sao trong thời gian chờ, và nên hỏi luật sư trước khi đi tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Con đã ra ở riêng nhiều năm có còn phần trong tiền đền bù không?

Nếu người con đó là thành viên có chung quyền sử dụng đất vào thời điểm hộ được cấp đất thì việc ra ở riêng sau này thường không làm mất phần quyền đó. Cần đối chiếu ngày cấp đất với giấy tờ cư trú thời đó để xác định.

Con dâu về làm dâu sau khi được cấp đất có được chia tiền không?

Theo nguyên lý chung, người về sau ngày hộ được cấp đất thường không đương nhiên có chung quyền với thửa đất đó. Gia đình vẫn có thể tự thoả thuận cho hưởng một phần, miễn những người có chung quyền đều đồng ý bằng văn bản.

Một thành viên không chịu ký thì cả nhà có nhận được tiền không?

Khi chưa đủ sự đồng ý của các thành viên có chung quyền, khoản tiền có thể chưa được chi hoặc bị tạm giữ chờ giải quyết. Gia đình nên hoà giải trước, có thể nhờ hoà giải ở cơ sở; không được thì hỏi luật sư về việc yêu cầu toà án giải quyết.

Văn bản uỷ quyền cho người đại diện cần làm ở đâu?

Văn bản uỷ quyền nên được công chứng hoặc chứng thực theo quy định để tổ chức chi trả chấp nhận. Người ở nước ngoài thì làm tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc theo thủ tục hợp pháp hoá. Nên hỏi trước nơi chi trả yêu cầu hình thức nào.

Tiền hỗ trợ tính theo nhân khẩu có chia giống tiền bồi thường đất không?

Không nhất thiết. Khoản hỗ trợ tính theo người đang thực tế sinh sống hoặc trực tiếp sản xuất có thể gắn với những người khác với danh sách có chung quyền sử dụng đất. Đọc kỹ từng dòng trong phương án để biết mỗi khoản tính cho ai.

Có cần chứng thực văn bản thoả thuận chia tiền trong gia đình không?

Pháp luật không phải lúc nào cũng bắt buộc, nhưng chứng thực chữ ký giúp văn bản khó bị chối bỏ về sau. Với số tiền lớn và nhiều người, nên làm, mỗi người giữ một bản.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138