GiaiToa.comGiải Toả
Những trường hợp đặc biệt khi đền bù

Giải toả đất đang thế chấp ngân hàng: sổ, khoản vay và tiền đền bù xử lý ra sao

Đất đang thế chấp vay vốn mà nằm trong diện thu hồi: vẫn được bồi thường, nhưng phải bàn với bên cho vay về sổ gốc, khoản nợ và cách nhận tiền. Các hướng hay gặp.

A Vietnamese woman in her forties seen from the side sitting across a desk from a bank officer in a bright quiet office, a calculator and blank papers between them, natural light

Đất đang thế chấp vẫn được bồi thường khi Nhà nước thu hồi, người được bồi thường vẫn là người sử dụng đất. Nhưng vì thửa đất là tài sản bảo đảm cho khoản vay, nên theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành, khi tài sản thế chấp bị thu hồi mà có khoản bồi thường thì khoản đó thường được xem là thay thế cho tài sản bảo đảm. Nói gọn: bên cho vay có quyền lợi chính đáng với số tiền này, và bạn không nên coi đó là tiền rảnh tay để dùng ngay.

Việc nên làm trước tiên là báo cho bên cho vay ngay khi có thông báo thu hồi, đọc lại hợp đồng thế chấp, rồi bàn một trong vài hướng xử lý: trả nợ từ tiền đền bù, thay bằng tài sản bảo đảm khác, hoặc để khoản tiền ở chế độ phong toả cho tới khi tất toán. Làm sớm thì ngày chi trả không bị kẹt vì thiếu sổ gốc hoặc thiếu chữ ký của bên cho vay.

Vì sao bên cho vay phải biết ngay từ đầu

Giấy chứng nhận bản gốc của bạn đang nằm ở bên cho vay. Trong quá trình thu hồi, cơ quan có thẩm quyền cần thu lại hoặc chỉnh lý giấy chứng nhận, nhất là khi thu hồi một phần thửa. Không có sự phối hợp của bên đang giữ sổ thì bước này đứng lại, kéo theo khâu chi trả cũng chậm.

Hợp đồng thế chấp thường có điều khoản buộc bên vay thông báo khi tài sản bảo đảm có biến động, như bị thu hồi, bị hư hại hay giảm giá trị. Im lặng tới ngày nhận tiền rồi mới báo có thể khiến bạn vi phạm hợp đồng, bên cho vay có quyền yêu cầu trả nợ trước hạn hoặc áp các biện pháp đã thoả thuận. Báo sớm thì bạn có thời gian để thương lượng phương án có lợi cho mình.

Ngoài ra, bên cho vay đã có hồ sơ định giá, ảnh chụp, bản đồ thửa đất khi nhận thế chấp. Những giấy tờ này đôi khi giúp ích khi bạn đối chiếu diện tích, hiện trạng trong biên bản kiểm đếm. Có thể đề nghị bên cho vay cung cấp bản sao những gì liên quan tới thửa đất của chính bạn.

Các bước nên làm từ khi có thông báo thu hồi

Thứ tự dưới đây áp dụng cho khoản vay đứng tên bạn với một tổ chức tín dụng, có đăng ký thế chấp đầy đủ.

  1. Chụp lại thông báo thu hồi, đọc lại hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp, đánh dấu các điều khoản về thông báo, trả nợ trước hạn, phí trả trước hạn.
  2. Gửi thông báo bằng văn bản cho bên cho vay, kèm bản sao thông báo thu hồi. Giữ bản có ký nhận hoặc thư điện tử xác nhận đã nhận.
  3. Hỏi bên cho vay số dư nợ gốc, lãi dự tính tới các mốc khác nhau, phí trả trước hạn nếu có, và các hướng xử lý họ chấp nhận.
  4. Báo với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường rằng thửa đất đang thế chấp, giấy chứng nhận gốc đang ở đâu, và hỏi họ cần bên cho vay phối hợp ở bước nào.
  5. Khi phương án niêm yết, ước lượng tổng tiền bồi thường, hỗ trợ của hộ mình, đặt cạnh số dư nợ để chọn hướng xử lý.
  6. Chốt hướng xử lý bằng văn bản ba bên hoặc văn bản giữa bạn và bên cho vay, ghi rõ tiền nhận vào tài khoản nào, trừ nợ khoản nào, phần còn lại trả về đâu.
  7. Sau khi tất toán, xin xác nhận đã trả hết nợ, thủ tục xoá đăng ký thế chấp với phần đất còn lại nếu có, và nhận lại giấy tờ gốc.

Các hướng xử lý hay gặp

Không có hướng nào đúng cho mọi nhà. So theo hoàn cảnh của bạn:

HướngHợp với gia đình nàoCần làm gìLưu ý
Dùng tiền đền bù trả nợ trước hạnTiền bồi thường đủ hoặc gần đủ dư nợ, không cần vay tiếpThoả thuận với bên cho vay về cách nhận tiền và trừ nợHỏi rõ phí trả trước hạn, lãi tính tới ngày nào
Thế chấp tài sản khác thayCần giữ khoản vay để làm ăn, có tài sản khác đủ giá trịĐịnh giá tài sản mới, ký hợp đồng thế chấp mớiMất thời gian; phải xong trước ngày chi trả mới nhận trọn tiền
Tiền vào tài khoản bị phong toả, trả dầnMuốn giữ kỳ hạn vay cũ, bên cho vay chấp nhậnVăn bản thoả thuận về tài khoản, điều kiện rútTiền chưa dùng được để lo chỗ ở mới, cần tính trước
Thu hồi một phần thửa, phần còn lại vẫn thế chấpPhần còn lại đủ giá trị bảo đảmBên cho vay định giá lại phần còn lạiCó thể bị yêu cầu trả bớt nợ hoặc bổ sung tài sản

Dù chọn hướng nào, hãy tính trước tiền để lo chỗ ở mới và chi phí di chuyển. Đừng để tới ngày bàn giao mặt bằng mới phát hiện toàn bộ tiền đã trừ nợ, gia đình không còn khoản nào để dọn đi.

Ví dụ giả định: nhà ông Ba vay vốn làm xưởng

Ví dụ giả định: ông Ba thế chấp thửa đất có nhà để vay vốn mở rộng xưởng mộc nhỏ phía sau. Dư nợ còn khoảng một nửa số đã vay. Thửa đất nằm trong diện thu hồi trọn thửa.

Ông Ba báo cho bên cho vay ngay tuần nhận thông báo. Khi phương án niêm yết, ông thấy tổng tiền bồi thường, hỗ trợ đủ trả hết dư nợ và còn dư một khoản để thuê mặt bằng mới. Nhưng xưởng cần vốn tiếp, nên ông hỏi bên cho vay: nếu thế chấp căn nhà của con trai ông thay thế thì có giữ được khoản vay không. Bên cho vay đồng ý về nguyên tắc nhưng cần định giá lại, mất vài tuần.

Ông Ba chọn làm cả hai: đề nghị bên cho vay cho phần tiền đền bù vào tài khoản phong toả trong lúc làm hồ sơ thế chấp mới, xong thì giải toả tài khoản. Mọi thứ được ghi thành văn bản. Điều đáng học ở đây không phải là lựa chọn của ông Ba, mà là ông quyết trước ngày chi trả, có giấy tờ, không để mọi việc dồn vào một buổi sáng.

Những trường hợp lệch khỏi đường thông thường

Sổ cầm cho cá nhân, không đăng ký thế chấp. Đưa sổ cho người quen giữ để vay tiền mà không công chứng, không đăng ký thì đó là một khoản vay dân sự, người giữ sổ không phải bên nhận thế chấp theo đúng thủ tục. Dù vậy, họ đang cầm sổ gốc của bạn. Hãy thoả thuận lấy lại sổ, có giấy ghi nhận số nợ còn lại. Không nên để người giữ sổ đứng ra làm việc với tổ chức bồi thường thay bạn.

Thế chấp bảo lãnh cho người khác vay. Bạn dùng đất của mình bảo đảm cho khoản vay của con hoặc người thân. Khi đất bị thu hồi, bên cho vay vẫn có quyền với khoản bồi thường. Người vay chính cần được báo ngay để cùng tính chuyện trả nợ hoặc thay tài sản bảo đảm.

Khoản vay đang quá hạn. Khi nợ đã quá hạn, bên cho vay có quyền mạnh hơn với khoản tiền. Đây là lúc nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký văn bản ba bên, để hiểu rõ thứ tự trừ nợ, lãi, phí.

Đất thế chấp đứng tên nhiều người. Mọi người đứng tên đã ký thế chấp đều liên quan. Thoả thuận xử lý tiền bồi thường nên có chữ ký của đủ những người này.

Đọc phương án và đi nhận tiền khi đất đang thế chấp

Phương án bồi thường của hộ bạn được lập như mọi hộ khác: dòng đất, dòng nhà và công trình, dòng cây trồng, các dòng hỗ trợ. Việc thửa đất đang thế chấp không làm thay đổi cách tính. Điều thay đổi là đường đi của tiền. Vì vậy khi đọc phương án, hãy tách hai nhóm: khoản bồi thường cho chính tài sản đang thế chấp, và các khoản hỗ trợ gắn với con người như hỗ trợ di dời, hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ thuê nhà tạm.

Phạm vi tài sản bảo đảm do hợp đồng thế chấp quy định. Có hợp đồng chỉ ghi quyền sử dụng đất, có hợp đồng ghi cả nhà và công trình trên đất. Những khoản hỗ trợ không thay thế cho tài sản bảo đảm thì có thể không thuộc phạm vi bên cho vay được trừ, tuỳ hợp đồng và thoả thuận. Đây là chỗ đáng hỏi kỹ, vì chính các khoản hỗ trợ ấy là tiền để gia đình dọn đi và thuê chỗ ở tạm.

Trước ngày chi trả, hỏi tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường: tiền của hộ mình sẽ chuyển một lần hay theo từng khoản, có cần văn bản đồng ý của bên cho vay không, chuyển vào tài khoản nào. Rồi báo lại cho bên cho vay đúng những thông tin đó để hai bên khớp với nhau.

Câu nên hỏi bên cho vay, ghi lại câu trả lời

Mang danh sách này theo khi đến gặp bên cho vay, ghi câu trả lời ngay bên cạnh:

  • "Dư nợ gốc của nhà em tới hôm nay là bao nhiêu, lãi tính tới ngày nào?"
  • "Nếu trả trước hạn bằng tiền đền bù thì có phí không, và có được miễn vì tài sản bị Nhà nước thu hồi không?"
  • "Nhà em muốn giữ khoản vay thì cần thế chấp tài sản thay thế như thế nào, mất bao lâu?"
  • "Hợp đồng thế chấp có bao gồm nhà và công trình trên đất không, hay chỉ quyền sử dụng đất?"
  • "Bên mình cần giấy gì từ phía tổ chức bồi thường, và ai sẽ trực tiếp làm việc với họ?"
  • "Sau khi tất toán, bao lâu thì nhà em nhận lại giấy tờ gốc và xác nhận đã trả hết nợ?"

Đề nghị bên cho vay trả lời những câu quan trọng bằng văn bản hoặc thư điện tử. Lời nói ở quầy giao dịch dễ quên, dễ hiểu khác nhau, nhất là khi người tiếp bạn thay đổi.

Câu hỏi thường gặp

Đất đang thế chấp ngân hàng có được đền bù không?

Có. Việc thế chấp không làm mất quyền được bồi thường của người sử dụng đất. Tuy nhiên khoản bồi thường thường được xem là thay thế tài sản bảo đảm, nên phải thoả thuận với bên cho vay về cách nhận tiền và trừ nợ.

Sổ đỏ gốc đang ở ngân hàng thì kiểm đếm có cần sổ không?

Buổi kiểm đếm thường chỉ cần bản sao giấy chứng nhận và giấy tờ nhân thân. Bản gốc chỉ cần khi cơ quan có thẩm quyền thu hồi hoặc chỉnh lý giấy chứng nhận, lúc đó bên cho vay phối hợp cung cấp theo thoả thuận.

Ngân hàng có được tự lấy hết tiền đền bù không?

Bên cho vay có quyền với khoản tiền trong phạm vi khoản nợ được bảo đảm theo hợp đồng. Phần vượt quá dư nợ, lãi và phí hợp lệ thuộc về người được bồi thường. Nên yêu cầu bảng tính dư nợ bằng văn bản trước khi đồng ý trừ.

Có bị phạt khi trả nợ trước hạn bằng tiền đền bù không?

Tuỳ hợp đồng tín dụng. Một số hợp đồng có phí trả nợ trước hạn, một số miễn khi tài sản bảo đảm bị Nhà nước thu hồi. Đọc lại hợp đồng và hỏi bên cho vay bằng văn bản để có câu trả lời rõ.

Thu hồi một phần đất thế chấp thì khoản vay có bị ảnh hưởng không?

Giá trị tài sản bảo đảm giảm nên bên cho vay có thể định giá lại phần còn lại, yêu cầu trả bớt nợ bằng tiền bồi thường hoặc bổ sung tài sản khác. Nên bàn trước để không bị bất ngờ vào ngày chi trả.

Giấu ngân hàng chuyện đất bị thu hồi có sao không?

Phần lớn hợp đồng thế chấp buộc bên vay thông báo khi tài sản bảo đảm có biến động. Giấu đi có thể bị coi là vi phạm hợp đồng, bên cho vay có quyền yêu cầu trả nợ trước hạn. Báo sớm luôn có lợi hơn cho người vay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138