Nếu không thể có mặt ngày đoàn đến đo đạc, kiểm đếm, việc cần làm là báo trước cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường hoặc UBND xã, phường để hẹn lại, hoặc cử người thay mặt có giấy uỷ quyền hợp lệ và có đủ thông tin về nhà đất. Đừng để đoàn đến trước một cánh cửa khoá mà không ai biết gì.
Trường hợp này phổ biến hơn người ta nghĩ: con cái đi làm ở thành phố khác, chủ đất đang ở nước ngoài, căn nhà để trống chờ bán, bố mẹ già ở một mình không nghe điện thoại lạ. Vắng mặt không làm hồ sơ dừng lại, nhưng làm tăng khả năng tài sản bị ghi thiếu. Dưới đây là cách xử lý trước, trong và sau ngày đó.
Đoàn đến mà không có ai: điều gì xảy ra
Lịch điều tra, đo đạc, kiểm đếm được thông báo trước qua thông báo thu hồi đất, giấy mời gửi từng hộ, niêm yết ở UBND cấp xã hoặc báo qua trưởng thôn, tổ trưởng dân phố. Nếu đến ngày hẹn không có ai, đoàn thường để lại giấy mời lần sau hoặc liên lạc qua người thân, hàng xóm.
Nếu gia đình vẫn không có mặt hoặc không liên lạc được sau những lần mời theo quy định, việc kiểm đếm vẫn có thể được tiến hành với thành phần chứng kiến theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh. Hồ sơ không chờ mãi một hộ, vì cả dự án đang chờ.
Khi không có người nhà đi cùng, đoàn chỉ ghi được những gì nhìn thấy từ bên ngoài hoặc những gì người chứng kiến biết. Phần bên trong nhà, cây trồng sau vườn bị che khuất, công trình ngầm như bể nước, hầm, đường ống, giếng khoan dễ bị bỏ sót. Đây là lý do thật sự để không vắng mặt, chứ không phải vì sợ bị phạt.
Để không lỡ lịch: việc làm ngay khi biết đất nằm trong diện giải toả
Phần lớn các ca vắng mặt là vì không biết lịch. Một vài việc đơn giản giúp tin đến đúng người:
- Để lại số điện thoại của người lo việc giấy tờ, thường là con cái, ở UBND xã và với cán bộ tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường.
- Báo với trưởng thôn hoặc tổ trưởng dân phố, nhờ báo ngay khi có giấy mời gửi về địa chỉ nhà.
- Nhờ một người hàng xóm tin cậy chụp lại bảng niêm yết ở xã, nhà văn hoá mỗi khi có thông báo mới.
- Nếu nhà để trống, nhờ hàng xóm sát bên giữ số liên lạc của người phụ trách để chỉ cho đoàn khi đến, thay vì dán giấy ở cửa cho người lạ biết nhà không có ai.
- Với bố mẹ già ở một mình, dặn bố mẹ không ký gì khi con chưa xem, và gọi con ngay khi có người đến hỏi về đất.
- Ghi tất cả các mốc đã biết vào một cuốn sổ hoặc một ghi chú chung của cả nhà để ai cũng xem được.
Chủ động liên lạc trước luôn tốt hơn chờ được tìm. Cán bộ cũng dễ sắp lịch hơn khi biết hộ nào ở xa, cần hẹn cuối tuần hay cần báo trước nhiều ngày.
Không về kịp: nhờ người thay mặt
Nếu không thể về, có thể nhờ một người thân thay mặt bằng giấy uỷ quyền. Giấy uỷ quyền nên được công chứng hoặc chứng thực theo quy định; nếu đang ở nước ngoài, hỏi cơ quan đại diện Việt Nam nơi mình ở về cách làm. Nên ghi phạm vi rõ ràng: thay mặt tham gia điều tra, đo đạc, kiểm đếm và ký biên bản.
Phạm vi uỷ quyền là chuyện đáng cân nhắc. Uỷ quyền chỉ cho việc kiểm đếm khác hẳn uỷ quyền toàn bộ, kể cả nhận tiền, ký nhận đất tái định cư. Với người thân tin cậy thì có thể rộng hơn, nhưng mỗi quyền thêm vào là một rủi ro thêm vào; không nên ký uỷ quyền rộng cho người ngoài gia đình chỉ vì họ hứa “lo trọn gói”.
Nếu thửa đất đứng tên nhiều người, người đi thay cần uỷ quyền của tất cả những người đó, hoặc những người còn lại có mặt. Một người ký thay cả nhà mà không có uỷ quyền dễ khiến biên bản bị xem lại, và dễ thành chuyện không vui trong gia đình. Khi phân vân về phạm vi uỷ quyền hay giấy tờ ở nước ngoài, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Gói thông tin gửi cho người đi thay
Người đi thay thường không biết nhà đất bằng chủ nhà. Hãy chuẩn bị một gói thông tin đủ để họ chỉ đúng từng hạng mục:
| Hạng mục | Người đi thay cần biết gì | Gửi kèm gì |
|---|---|---|
| Ranh đất | Mốc ranh ở đâu, giáp ai, chỗ nào đang tranh chấp | Bản sao giấy chứng nhận, ảnh các mốc |
| Nhà và công trình | Năm xây, các lần sửa, gian nào xây sau | Ảnh từng gian, giấy phép xây nếu có |
| Công trình ngầm | Bể nước, hầm, giếng khoan, đường ống nằm ở đâu | Sơ đồ vẽ tay, ảnh lúc thi công |
| Cây trồng, vật nuôi | Loại cây, năm trồng, đang cho trái chưa; đàn vật nuôi bao nhiêu | Ảnh vườn theo mùa, sổ ghi chép nếu có |
| Người đang ở | Ai đang ở, ai thuê nhà, ai đi làm xa | Thông tin cư trú, hợp đồng thuê |
| Kinh doanh trên đất | Có cửa hàng, cho thuê mặt bằng không | Đăng ký kinh doanh, hợp đồng thuê |
Trong ngày kiểm đếm, người đi thay có thể gọi video để chủ nhà xem cùng. Cách này không thay được chữ ký, nhưng giúp chỉ ra những chỗ người đi thay không biết.
Trong ngày làm việc: ba nguyên tắc cho người đi thay
Đi theo đoàn từ đầu đến cuối. Không ngồi chờ ở phòng khách trong lúc đoàn đo đạc. Đi cùng từng gian, ra từng góc vườn, chỉ từng hạng mục theo danh sách đã chuẩn bị, nhất là những chỗ khuất mà đoàn không tự thấy: gác lửng, bể nước ngầm, giếng khoan sau bếp, hàng cây sát ranh.
Ghi chép và chụp ảnh song song. Mỗi hạng mục đoàn ghi, người đi thay ghi lại vào sổ của mình kèm số đo. Chụp ảnh từng hạng mục, có cả người đang đo trong khung hình để biết ảnh chụp lúc kiểm đếm. Cuối buổi, đem sổ của mình so với biên bản của đoàn.
Đọc hết biên bản rồi mới ký. Đọc từng dòng, so với danh sách chủ nhà gửi. Thiếu thì đề nghị ghi bổ sung ngay; chưa đồng ý thì ghi ý kiến vào chỗ dành cho ý kiến của hộ dân. Xin bản sao hoặc chụp lại biên bản đã ký, gửi ngay cho chủ nhà trong ngày. Người đi thay không cần tranh luận về tiền, vì chuyện đó thuộc bước sau; việc của họ hôm đó chỉ là để biên bản đúng và đủ.
Bố mẹ già ở một mình: đừng để bố mẹ đối mặt một mình
Người cao tuổi sống một mình thường lúng túng khi một đoàn nhiều người đến nhà, nói nhiều thuật ngữ và đưa giấy ký. Họ dễ ký cho xong, hoặc ngược lại, đóng cửa không tiếp vì sợ. Cả hai cách đều không có lợi.
Con cái ở xa nên gọi điện báo cán bộ phụ trách về hoàn cảnh này và đề nghị hẹn lịch có con về cùng. Câu nói có thể là: “Mẹ em ở một mình, tai nghe kém, gia đình xin hẹn ngày cuối tuần để em về cùng mẹ làm việc với đoàn ạ”. Đề nghị như vậy là hợp lý và thường được sắp xếp.
Nếu không về được, nhờ một người họ hàng hoặc hàng xóm thân có mặt cùng bố mẹ, dặn họ chỉ đi theo đoàn, chụp ảnh, ghi chép, và nhắc bố mẹ đọc kỹ hoặc chờ con xem trước khi ký. Chính sách ở nhiều nơi cũng có ưu tiên cho người cao tuổi neo đơn; hãy hỏi cán bộ để được hướng dẫn.
Lỡ vắng mặt rồi: bốn việc để kéo hồ sơ về đúng
Nếu biết tin muộn và đoàn đã kiểm đếm khi gia đình vắng mặt, vẫn còn cách để bổ sung, miễn là làm sớm:
- Liên hệ tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, đề nghị được xem và xin bản sao biên bản kiểm đếm đã lập.
- Đối chiếu từng hạng mục trong biên bản với hiện trạng thực tế, đánh dấu những gì thiếu, ghi sai kích thước, sai loại.
- Viết văn bản đề nghị kiểm đếm bổ sung, liệt kê từng hạng mục, kèm ảnh có ngày giờ và giấy tờ liên quan; gửi qua bộ phận văn thư và xin xác nhận đã nhận.
- Hẹn lịch có mặt khi đoàn quay lại, đi theo đoàn và đọc kỹ biên bản bổ sung trước khi ký.
Làm càng sớm càng tốt, trước khi phương án bồi thường được lập và niêm yết. Khi phương án đã niêm yết, việc góp ý vẫn được, nhưng sửa số liệu gốc thường mất thời gian hơn nhiều.
Ví dụ giả định: một căn nhà để trống ở quê
Anh Hải làm việc ở thành phố, căn nhà của bố mẹ ở quê để trống từ khi bố mẹ lên ở cùng anh. Nghe tin khu đất nằm trong diện giải toả, anh làm ba việc ngay trong tuần: gửi số điện thoại cho UBND xã và tổ trưởng, nhờ người em họ ở gần trông nhà, và chụp lại toàn bộ căn nhà, vườn, giếng, chuồng gà cũ.
Đúng ngày đoàn đến, anh không về được vì công việc. Anh đã làm sẵn giấy uỷ quyền có chứng thực cho người em họ, phạm vi chỉ gồm tham gia đo đạc, kiểm đếm và ký biên bản. Anh gửi kèm bảng liệt kê từng hạng mục và gọi video trong lúc đoàn làm việc.
Khi xem bản sao biên bản, anh phát hiện bể nước ngầm sau bếp không được ghi. Anh gửi văn bản kèm ảnh lúc xây bể, đề nghị bổ sung. Hạng mục này được kiểm đếm lại trước khi phương án lập xong. Không có gì đặc biệt ở đây, chỉ là chuẩn bị sớm và giữ mọi thứ bằng văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Không có mặt ngày kiểm đếm thì nhà có bị bỏ qua không?
Không bị bỏ qua, nhưng tài sản dễ bị ghi thiếu vì không có người chỉ. Nếu gia đình không có mặt sau những lần mời theo quy định, việc kiểm đếm vẫn có thể tiến hành với thành phần chứng kiến. Tốt nhất là báo trước để hẹn lại hoặc cử người thay mặt.
Đang ở nước ngoài thì uỷ quyền cho người nhà đi kiểm đếm thế nào?
Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam nơi bạn đang ở để hỏi cách lập và chứng nhận giấy uỷ quyền, hoặc hỏi tổ chức hành nghề công chứng ở Việt Nam về giấy tờ cần có. Ghi phạm vi uỷ quyền rõ ràng, chỉ những việc thật sự cần.
Có nên uỷ quyền cả việc nhận tiền đền bù cho người đi kiểm đếm thay không?
Cân nhắc kỹ. Uỷ quyền nhận tiền là quyền lớn, chỉ nên giao cho người thân thật sự tin cậy và ghi rõ cách chuyển lại tiền. Nếu chỉ cần người đi kiểm đếm, hãy uỷ quyền đúng việc đó; việc nhận tiền có thể uỷ quyền riêng sau.
Đoàn đã kiểm đếm lúc nhà vắng người, giờ muốn bổ sung thì làm thế nào?
Xin bản sao biên bản, đối chiếu với thực tế, rồi gửi văn bản đề nghị kiểm đếm bổ sung, liệt kê hạng mục còn thiếu, kèm ảnh và giấy tờ. Gửi qua bộ phận văn thư, xin xác nhận đã nhận, và có mặt khi đoàn quay lại.
Bố mẹ già ở một mình có thể đề nghị hẹn lịch khác để con về cùng không?
Có thể đề nghị. Gọi điện hoặc gửi văn bản ngắn cho cán bộ phụ trách, nêu hoàn cảnh và đề nghị một ngày cụ thể. Đề nghị hợp lý thường được sắp xếp; nếu không được, nhờ người thân có mặt cùng bố mẹ.
Người đi thay có được ký biên bản kiểm đếm không?
Được, nếu có giấy uỷ quyền hợp lệ ghi rõ quyền ký biên bản. Người đi thay nên đọc kỹ trước khi ký, ghi ý kiến vào biên bản nếu thấy thiếu, và gửi bản sao cho chủ nhà ngay trong ngày.