GiaiToa.comGiải Toả
Hiểu thu hồi đất và các trường hợp

Hiến đất làm đường thôn, tự nguyện trả lại đất: khác bị thu hồi có đền bù ở chỗ nào

Hiến đất làm đường thôn, trả lại đất cho Nhà nước là việc tự nguyện, thường không có bồi thường về đất. Phân biệt với bị thu hồi, các bước nên làm trước khi ký.

An elderly Vietnamese man walks slowly along a newly paved narrow village lane between hedges and fruit trees, early morning mist, shot from behind at a low angle

Hiến đất làm đường thôn và tự nguyện trả lại đất cho Nhà nước đều xuất phát từ ý chí của người sử dụng đất, nên khác hẳn với bị thu hồi để làm dự án. Theo nguyên lý của Luật Đất đai 2024, cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành, khi tự nguyện trao đất thì thường không có bồi thường về đất. Đổi lại, không ai bị buộc phải hiến: gia đình có quyền đồng ý, có quyền chưa đồng ý, và chỉ nên ký khi cả nhà đã hiểu và thống nhất.

Việc cần làm trước khi trả lời đề nghị hiến đất là hỏi cho rõ ba điều: công trình là gì và do ai làm, việc này đi theo thủ tục nào, phần đất còn lại sẽ được chỉnh lý giấy tờ ra sao. Rất nhiều nỗi lo về sau đến từ việc ký một tờ giấy ngắn khi chưa hỏi ba câu này.

Ba con đường, ba kết quả

Bảng so theo nguyên lý chung để gia đình biết mình đang được đề nghị điều gì. Thủ tục cụ thể theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh.

Điểm soHiến đất cho công trình chungTự nguyện trả lại đấtBị thu hồi để làm dự án
Khởi đầu từĐề nghị, vận động của cộng đồng, chính quyền; gia đình tự quyếtGia đình chủ động không còn nhu cầu sử dụngQuyết định của cơ quan có thẩm quyền
Bồi thường về đấtThường khôngTheo nguyên lý khôngCó nếu đủ điều kiện
Tài sản trên đấtTheo thoả thuận, có nơi hỗ trợ dời tường rào, cổng, câyTuỳ trường hợpBồi thường tài sản hợp pháp theo phương án
Có quyền từ chốiCóGia đình tự đề nghịKhông từ chối được quyết định; được góp ý, khiếu nại
Giấy tờ chínhVăn bản thể hiện ý chí tự nguyện, hồ sơ đo đạc, chỉnh lý giấy chứng nhậnVăn bản trả lại đất, quyết định thu hồi tương ứngThông báo, biên bản kiểm đếm, phương án, quyết định

Hãy nhìn hàng đầu tiên: nếu một việc được gọi là "vận động hiến đất" nhưng thực chất là một dự án thuộc diện thu hồi có bồi thường, gia đình có quyền hỏi rõ trước khi ký.

Hiến đất làm đường thôn: tự nguyện, nhưng có thủ tục

Ở nhiều vùng nông thôn, đường thôn, ngõ xóm được mở rộng nhờ các hộ hai bên mỗi nhà góp một dải đất. Đó là việc đáng quý của cộng đồng và hoàn toàn dựa trên tự nguyện. Về mặt pháp lý, tuỳ cách làm ở địa phương, việc này có thể đi theo thủ tục tặng cho quyền sử dụng đất cho Nhà nước hoặc cộng đồng dân cư để làm công trình công cộng, hoặc thủ tục trả lại đất.

Dù đi theo thủ tục nào, phần đất đã hiến sẽ không còn là của gia đình. Diện tích trên giấy chứng nhận phải được chỉnh lý cho đúng phần còn lại. Đây là bước hay bị bỏ quên: đường đã làm xong, nhưng giấy chứng nhận vẫn ghi diện tích cũ, đến khi gia đình muốn tặng cho con hay thế chấp mới phát hiện số đo thực tế và số trên giấy lệch nhau.

Vì vậy, khi đồng ý hiến đất, gia đình nên hỏi: "Dạ, sau khi làm đường, ai lo đo đạc và chỉnh lý giấy chứng nhận phần còn lại cho nhà em, nhà em cần nộp giấy gì, có tốn phí không ạ?" Ghi câu trả lời và giữ mọi biên bản đo đạc, biên bản bàn giao mốc giới.

Các bước nên làm trước khi ký hiến đất

Đi lần lượt, không bỏ bước nào, kể cả khi cả xóm đã ký.

  1. Hỏi rõ công trình: làm đường gì, rộng bao nhiêu, ai là bên tổ chức thi công, nguồn kinh phí từ đâu.
  2. Hỏi thủ tục: hiến đất theo hình thức nào, ai lập hồ sơ, văn bản gia đình phải ký có tên là gì.
  3. Đề nghị đo, cắm mốc ngoài thực địa phần đất sẽ hiến, chụp ảnh mốc, ghi khoảng cách từ mốc đến nhà, cổng, giếng.
  4. Bàn với mọi người cùng đứng tên trên giấy chứng nhận và những người có quyền lợi trong nhà; ai cũng phải hiểu và đồng ý.
  5. Hỏi về tài sản trên dải đất: tường rào, cổng, cây ăn trái. Ai tháo dỡ, ai xây lại, có hỗ trợ gì không.
  6. Hỏi việc chỉnh lý giấy chứng nhận phần còn lại: ai làm, khi nào, gia đình nộp giấy gì.
  7. Đọc kỹ văn bản trước khi ký, giữ một bản. Không đưa bản gốc giấy chứng nhận cho người không có chức năng nhận hồ sơ.

Nếu cần thêm thời gian để bàn trong nhà, cứ nói thẳng và lịch sự: "Nhà em ủng hộ làm đường, nhưng cho nhà em vài hôm để bàn đủ người rồi nhà em trả lời." Đó không phải là từ chối mà là cẩn trọng.

Tường rào, cổng, cây trồng trên dải đất hiến

Dải đất được đề nghị hiến hiếm khi trống trơn. Thường trên đó có tường rào, trụ cổng, mái che, rãnh thoát nước, vài gốc cây ăn trái hay hàng rào cây xanh. Hiến đất không có nghĩa là mặc nhiên hiến luôn những thứ đó mà không ai nói gì. Gia đình nên đề nghị ghi rõ trong biên bản: tài sản nào bị ảnh hưởng, ai tháo dỡ, ai dựng lại, dựng lại ở đâu, chất liệu tương đương hay không.

Ở nhiều nơi, cộng đồng hoặc bên thi công lo việc dời tường, dựng lại cổng như một phần của công trình; có nơi có khoản hỗ trợ theo thoả thuận. Không có quy định chung buộc mọi nơi làm giống nhau, vì vậy điều được thống nhất phải nằm trên giấy, có chữ ký của người đại diện bên tổ chức làm đường.

Với cây ăn trái đang cho trái, gia đình có thể đề nghị thời điểm thi công sau vụ thu hoạch, hoặc tự đánh chuyển cây con trước khi làm đường. Với giếng, bể nước, đường ống nằm trên dải đất, hỏi phương án nối lại để sinh hoạt không bị gián đoạn.

Chụp ảnh toàn bộ dải đất và tài sản trước khi thi công, ghi ngày. Nếu sau khi làm đường có hư hỏng ngoài phạm vi đã thống nhất, như nứt tường nhà do xe lu, những tấm ảnh này là căn cứ để trao đổi lại một cách bình tĩnh.

Tự nguyện trả lại đất cho Nhà nước: khi nào người ta làm

Ngoài hiến đất làm đường, có những gia đình tự nguyện trả lại đất cho Nhà nước vì không còn nhu cầu sử dụng: đất được giao ở nơi xa không canh tác được, đất thuê không còn kinh doanh, đất nằm ở chỗ không thể sử dụng. Khi đó Nhà nước thu hồi đất theo trường hợp người sử dụng tự nguyện trả lại, và theo nguyên lý chung thì không có bồi thường về đất.

Trước khi chọn con đường này, gia đình nên cân nhắc các lựa chọn khác mà luật cho phép, như cho người khác thuê, tặng cho người thân, hoặc giữ lại. Trả lại đất là quyết định khó đảo ngược. Nếu đất đứng tên nhiều người, tất cả phải cùng đồng ý; nếu đất đang thế chấp, phải xử lý với bên nhận thế chấp trước.

Đặc biệt cẩn thận khi người cao tuổi được đề nghị ký "đơn tự nguyện trả lại đất" trong lúc khu vực đang có tin về dự án. Ký đơn này là tự chuyển mình sang nhóm không được bồi thường về đất. Con cháu nên cùng đọc, cùng hỏi trước khi ông bà ký.

Hiểu lầm hay gặp

"Cả xóm hiến thì nhà mình buộc phải hiến." Hiến đất là tự nguyện. Mỗi gia đình tự quyết phần đất của mình. Có thể ủng hộ bằng cách khác, hoặc hiến một phần, hoặc cần thêm thời gian. Cộng đồng tốt là nơi mọi người được hỏi ý kiến thật.

"Hiến rồi thì giấy chứng nhận tự động sửa." Không tự động. Phải có hồ sơ chỉnh lý theo quy định. Gia đình nên theo dõi đến khi cầm giấy đã ghi diện tích mới.

"Đường làm bằng tiền Nhà nước thì không gọi là hiến được." Có những công trình Nhà nước đầu tư mà vẫn vận động người dân hiến đất, có những công trình phải thu hồi và bồi thường. Gia đình hỏi rõ công trình thuộc diện nào để biết mình đang được đề nghị điều gì.

"Đã ký hiến thì không hỏi gì được nữa." Gia đình vẫn có quyền hỏi về việc đo đạc, mốc giới, tài sản bị ảnh hưởng và chỉnh lý giấy tờ. Nếu thực tế làm khác với điều đã thống nhất, gửi văn bản hỏi lại.

Ví dụ giả định và khi nào nên hỏi luật sư

Ông Sáu có thửa đất mặt ngõ, được đề nghị hiến một dải để mở rộng đường thôn. Ông đồng ý, nhưng trước khi ký, con gái ông Sáu hỏi giúp ba việc: đề nghị đo và cắm mốc, hỏi ai lo dựng lại cổng, hỏi ai lo chỉnh lý giấy chứng nhận. Biên bản ghi rõ cả ba. Đường làm xong, cổng được dựng lại đúng mốc, vài tháng sau ông nhận giấy chứng nhận ghi diện tích mới. Gia đình vui vì góp được con đường và không vướng gì về giấy tờ.

Trường hợp ngược lại: một dải đất được "hiến" nhưng không ai ghi biên bản, mốc cắm lệch sang phần nhà, giấy chứng nhận không được chỉnh lý, vài năm sau xảy ra tranh chấp ranh giới với hàng xóm. Những chuyện như vậy thường có thể tránh nếu làm giấy từ đầu.

Nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi văn bản đề nghị ký có chữ "tự nguyện trả lại" trong lúc khu vực đang có dự án, khi đất đứng tên nhiều người mà có người không đồng ý, hoặc khi phần đất đề nghị hiến lớn tới mức ảnh hưởng đến việc ở, việc sản xuất của gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Hiến đất làm đường có được đền bù không?

Hiến đất là tự nguyện nên theo nguyên lý chung không có bồi thường về đất. Một số nơi có hỗ trợ dời tường rào, cổng, cây trồng theo thoả thuận của cộng đồng. Gia đình nên hỏi rõ và ghi vào biên bản trước khi ký.

Không muốn hiến đất có bị phạt hay bị bắt buộc không?

Không. Hiến đất là tự nguyện, mỗi gia đình tự quyết. Có thể ủng hộ theo cách khác hoặc xin thêm thời gian bàn trong nhà. Nếu gặp áp lực, gia đình ghi lại sự việc và trao đổi với chính quyền địa phương.

Sau khi hiến đất, giấy chứng nhận có tự sửa diện tích không?

Không tự động. Phải có hồ sơ đo đạc và chỉnh lý giấy chứng nhận theo quy định. Gia đình nên hỏi ai lo thủ tục, cần nộp giấy gì, và theo dõi đến khi nhận giấy ghi diện tích mới.

Tự nguyện trả lại đất cho Nhà nước có được nhận tiền không?

Theo nguyên lý chung, đất thu hồi do người sử dụng tự nguyện trả lại thì không có bồi thường về đất. Trước khi chọn cách này, nên cân nhắc các lựa chọn khác mà luật cho phép và bàn với mọi người cùng đứng tên.

Đất đứng tên nhiều người thì một người có hiến được không?

Không nên và thường không đủ để làm thủ tục. Mọi người cùng có quyền sử dụng đất phải cùng đồng ý bằng văn bản, nếu không việc hiến đất dễ dẫn đến tranh chấp trong nhà và hồ sơ không hoàn tất được.

Làm sao biết công trình là hiến đất hay thu hồi có bồi thường?

Hỏi UBND xã, phường hoặc bộ phận một cửa: công trình tên gì, có trong kế hoạch sử dụng đất không, có phương án bồi thường hay vận động hiến đất. Đề nghị được xem văn bản nếu câu trả lời chưa rõ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138