GiaiToa.comGiải Toả
Hiểu thu hồi đất và các trường hợp

Giải toả vì sạt lở, sụt lún nguy hiểm: khác thu hồi làm dự án ở những điểm nào

Đất ở vùng sạt lở, sụt lún đe doạ tính mạng là một trường hợp thu hồi riêng. Ai xác định vùng nguy hiểm, gia đình được bố trí chỗ ở thế nào và nên chuẩn bị gì.

A Vietnamese family loads plastic boxes and a folded mattress onto a small truck outside a riverside house, overcast sky, calm atmosphere, wide shot from a distance

Khi đất ở nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở, sụt lún hay thiên tai khác đe doạ tính mạng, Luật Đất đai 2024, cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành, xếp việc thu hồi vào một trường hợp riêng: thu hồi để bảo vệ tính mạng con người, không phải để làm dự án. Mục tiêu đầu tiên là đưa người ra khỏi chỗ nguy hiểm, và luật có cơ chế để người có đất ở bị thu hồi vì lý do này được bố trí chỗ ở mới theo quy định của UBND tỉnh.

Vì vậy, việc phải làm trước tiên không phải là tính tiền mà là an toàn: thấy dấu hiệu nguy hiểm thì báo chính quyền địa phương và làm theo hướng dẫn di dời. Song song, gia đình giữ giấy tờ, chụp ảnh hiện trạng, hỏi rõ văn bản xác định vùng nguy hiểm và phương án bố trí chỗ ở. Quyền lợi được xét theo hồ sơ, nhưng hồ sơ không bao giờ quan trọng hơn mạng người.

Vì sao đây là một trường hợp thu hồi riêng

Ở dự án làm đường, làm trường, Nhà nước cần đất cho một mục đích chung. Ở vùng sạt lở, sụt lún, chính khu đất không còn an toàn để ở, bất kể có dự án hay không. Lý do thu hồi khác nên trình tự, quyền lợi và cả thời gian cũng khác. Nhiều việc phải làm nhanh hơn, có lúc người dân phải tạm di dời trước khi mọi giấy tờ hoàn tất.

Luật xếp trường hợp này vào nhóm thu hồi do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, cùng với tự nguyện trả lại đất và đất không còn khả năng tiếp tục sử dụng. Điểm đặc biệt là đối với đất ở, mục tiêu bố trí chỗ ở mới được đặt lên đầu. Có được bồi thường về đất hay không, được những khoản hỗ trợ nào, mức ra sao là theo quy định hiện hành của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh; gia đình nên hỏi đúng đầu mối thay vì so với những dự án làm đường ở nơi khác.

Hiểu điểm khác này giúp tránh hai sai lầm hay gặp: một là chờ mức "đền bù như dự án" rồi mới chịu đi, hai là nghĩ đã ở vùng nguy hiểm thì không có quyền lợi gì nên không hỏi.

Dấu hiệu, việc làm và giấy nên giữ

Bảng sắp theo thứ tự thời gian, từ lúc thấy dấu hiệu đến lúc ổn định chỗ ở mới.

Giai đoạnGia đình nên làmNên giữ giấy, ảnh gìCâu nên hỏi
Thấy dấu hiệuBáo ngay trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, UBND xã, phường; tránh xa chỗ nứt, lúnẢnh vết nứt, chỗ lún có ngày giờNhà em có nằm trong vùng đã được cảnh báo chưa ạ?
Có văn bản xác định vùng nguy cơĐọc văn bản, hỏi phạm vi có gồm nhà mình khôngBản sao văn bản xác định, danh sách hộ phải di dờiVăn bản này do cơ quan nào ban hành, áp dụng đến đâu ạ?
Tạm di dờiĐi theo hướng dẫn, mang theo giấy tờ quan trọngBiên bản hoặc danh sách tạm di dời, nơi tạm ởThời gian tạm ở có được hỗ trợ gì không ạ?
Kiểm đếm, lập phương ánCó mặt hoặc cử người được uỷ quyềnBiên bản kiểm đếm, ảnh hiện trạng trước khi di dờiNhà mình được xét bồi thường, hỗ trợ theo căn cứ nào ạ?
Bố trí chỗ ở mớiXem nơi ở mới, hỏi điều kiện nhậnQuyết định giao đất, giao nhà hoặc giấy tờ về chỗ ở mớiGia đình phải nộp khoản nào, khi nào nhận giấy chứng nhận ạ?

Giấy tờ gốc như giấy chứng nhận, sổ hộ khẩu cũ, giấy tờ tuỳ thân nên cho vào túi chống nước, để sẵn một chỗ, để khi phải đi gấp thì cầm theo được ngay.

Ai xác định vùng nguy hiểm và gia đình xem ở đâu

Việc xác định khu vực có nguy cơ sạt lở, sụt lún, lũ quét đe doạ tính mạng là việc của cơ quan có thẩm quyền, dựa trên đánh giá chuyên môn. Kết quả thường thể hiện bằng văn bản khoanh vùng, danh sách hộ phải di dời, kế hoạch di dời. Gia đình có quyền được biết nhà mình có nằm trong phạm vi đó hay không và căn cứ là văn bản nào.

Hỏi tại UBND xã, phường hoặc bộ phận một cửa: "Dạ, khu bờ sông sau nhà em có văn bản khoanh vùng sạt lở chưa, nhà em có trong danh sách di dời không ạ?" Nếu có, đề nghị được xem hoặc nhận bản sao phần liên quan. Nếu chưa có mà gia đình thấy dấu hiệu nguy hiểm rõ ràng, việc báo cáo bằng văn bản kèm ảnh cũng giúp cơ quan có thẩm quyền đánh giá sớm.

Đừng tự kết luận nhà mình an toàn chỉ vì hàng xóm chưa đi, hay ngược lại tự bỏ nhà đi mà không báo ai. Cả hai cách đều làm hồ sơ khó theo dõi về sau.

Ví dụ giả định: nhà ven sông của bà Năm

Nhà bà Năm sát bờ sông, mùa mưa năm ấy sân sau nứt một đường dài. Con trai bà gọi về dặn chụp ảnh vết nứt có ngày giờ rồi báo trưởng ấp. Vài hôm sau, xã cử người xuống xem, sau đó khu bờ sông được khoanh vùng nguy cơ, nhà bà có trong danh sách di dời.

Bà được hướng dẫn tạm ở nhà người em trong lúc chờ. Trước khi đi, con bà chụp lại toàn bộ nhà, sân, chuồng gà, mấy gốc cây trong vườn, gom giấy tờ vào một túi. Khi có buổi kiểm đếm, người con về dự, đọc biên bản trước khi ký và ghi thêm ý kiến về một gian bếp bị sót. Khi có phương án bố trí chỗ ở, gia đình hỏi rõ phải nộp khoản nào, nhận đất hay nhận nhà, khi nào nhận giấy.

Điều làm hồ sơ của bà gọn gàng không phải là quen ai mà là ảnh có ngày, giấy được giữ cẩn thận, và mỗi buổi làm việc đều được ghi lại. Ví dụ này là giả định, nhưng thứ tự việc làm thì áp dụng được cho hầu hết gia đình ở vùng nguy hiểm.

Những câu hỏi khó và cách nghĩ cho đúng

Nhà còn ở được, chưa muốn đi thì sao? Khi cơ quan có thẩm quyền đã xác định vùng nguy hiểm và yêu cầu di dời, việc chấp hành là nghĩa vụ và cũng là để bảo vệ chính gia đình. Nếu thấy việc khoanh vùng chưa đúng với nhà mình, gia đình có thể đề nghị xem xét lại bằng văn bản, nhưng trong lúc chờ vẫn nên ưu tiên an toàn.

Đất cũ sau khi di dời thì thuộc về ai? Đất ở trong vùng nguy hiểm bị thu hồi theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Đất sản xuất xung quanh nếu không bị ảnh hưởng có thể vẫn được tiếp tục sử dụng; hỏi rõ phạm vi thu hồi để biết phần nào còn của gia đình.

Người già sống một mình xoay xở thế nào? Nên báo trưởng thôn, tổ trưởng dân phố về hoàn cảnh để được ưu tiên hỗ trợ di chuyển và để giấy mời làm việc đến được người thân. Người thân ở xa có thể được uỷ quyền đi làm việc thay theo quy định.

Có thể chọn tự lo chỗ ở thay vì nhận chỗ được bố trí không? Tuỳ quy định của tỉnh và phương án cụ thể. Trước khi chọn, gia đình tính kỹ chi phí tự lo, thời gian và rủi ro, rồi hỏi rõ bằng văn bản.

Những việc không nên làm khi đang ở vùng nguy hiểm

Không quay lại ở trong ngôi nhà đã được yêu cầu di dời, kể cả "chỉ vài đêm để trông đồ". Sạt lở, sụt lún có thể xảy ra bất ngờ, kể cả ban đêm. Nếu cần lấy đồ, đi ban ngày, có người đi cùng và báo trước với cán bộ địa phương.

Không bỏ tiền gia cố lớn để cố ở lại khi vùng đã được khoanh là nguy hiểm. Kè tạm, đổ thêm móng, nâng nền có thể không đủ an toàn, và phần làm thêm sau khi đã có văn bản xác định vùng nguy cơ thường không được tính khi xét quyền lợi.

Không bán đất, nhận cọc hay cho người khác vào ở trong lúc hồ sơ thu hồi chưa xong. Giao dịch lúc này dễ sinh tranh chấp về người được nhận quyền lợi, và người mua thường không biết mình mua một mảnh đất sắp bị thu hồi.

Không tin người hứa "lo được" chỗ ở đẹp hơn, lô gần đường hơn hay thêm tiền hỗ trợ nếu đưa trước một khoản. Việc bố trí chỗ ở theo phương án và cách xét chọn công khai của địa phương. Gặp lời hứa như vậy, từ chối và báo chính quyền.

Không tự ý rời đi mà không báo ai. Hồ sơ của gia đình cần người liên lạc; giấy mời kiểm đếm, họp, nhận quyết định phải đến được tay người có quyền lợi.

Danh sách kiểm cho gia đình ở vùng có nguy cơ

Đánh dấu từng việc. Những việc về an toàn làm trước, giấy tờ làm song song.

  • Đã biết số liên lạc của trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, UBND xã, phường.
  • Giấy tờ gốc đã để trong túi chống nước, ở chỗ dễ lấy.
  • Đã chụp ảnh nhà, công trình phụ, cây trồng, vật nuôi có ngày giờ.
  • Đã hỏi nhà mình có trong văn bản khoanh vùng, danh sách di dời không.
  • Biết nơi tạm ở và người liên lạc trong thời gian tạm ở.
  • Đã ghi sổ các buổi làm việc: ngày, nội dung, người làm việc.
  • Đã hỏi phương án bố trí chỗ ở mới và các khoản phải nộp, nếu có.

Nếu hồ sơ đất có vấn đề phức tạp như đất chưa có giấy, nhiều người cùng sử dụng, hoặc gia đình không đồng ý với phạm vi khoanh vùng, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để chuẩn bị văn bản đúng trình tự mà không chậm trễ việc di dời.

Câu hỏi thường gặp

Thu hồi đất vì sạt lở có giống thu hồi làm dự án không?

Không. Đây là trường hợp thu hồi do đất có nguy cơ đe doạ tính mạng con người, mục tiêu là đưa người ra khỏi vùng nguy hiểm. Quyền lợi cụ thể và trình tự theo quy định riêng của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, quy định của UBND tỉnh.

Nhà nằm trong vùng sạt lở có được bố trí chỗ ở mới không?

Luật có cơ chế bố trí chỗ ở mới cho người có đất ở bị thu hồi vì nguy cơ đe doạ tính mạng. Hình thức nhận đất, nhận nhà hay khác, và các khoản phải nộp, gia đình hỏi tại đầu mối được giao ở địa phương.

Ai quyết định nhà mình có nằm trong vùng nguy hiểm?

Cơ quan có thẩm quyền xác định dựa trên đánh giá chuyên môn và thể hiện bằng văn bản khoanh vùng hoặc danh sách di dời. Gia đình có quyền hỏi căn cứ và đề nghị xem phần văn bản liên quan đến nhà mình.

Chưa có giấy tờ mà phải di dời thì có quyền lợi gì không?

Việc xét quyền lợi dựa trên nguồn gốc, quá trình sử dụng đất và quy định hiện hành. Đất chưa có giấy chứng nhận không có nghĩa là không được xem xét gì. Gia đình nên gom mọi bằng chứng sử dụng đất và hỏi rõ.

Phải đi gấp thì mang theo những gì?

Giấy tờ tuỳ thân, giấy chứng nhận hoặc giấy tờ về đất, giấy tờ cư trú, sổ ghi chép các buổi làm việc, thuốc men cần thiết. Để sẵn trong một túi chống nước giúp không bị mất giấy khi di chuyển.

Không đồng ý với việc khoanh vùng thì làm thế nào?

Gửi văn bản đề nghị xem xét lại, nêu lý do và kèm ảnh, giấy tờ. Trong lúc chờ trả lời vẫn nên ưu tiên an toàn và làm theo hướng dẫn di dời. Hồ sơ phức tạp thì hỏi luật sư.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138