GiaiToa.comGiải Toả
Hiểu thu hồi đất và các trường hợp

Dự án nào thì Nhà nước được thu hồi đất: cách kiểm dự án gần nhà có đúng diện

Chỉ những dự án thuộc diện luật cho phép và có trong kế hoạch sử dụng đất mới được thu hồi. Cách hỏi giấy tờ của dự án, đọc đúng tên, đúng mục đích trước khi lo.

A Vietnamese man in a white shirt stands beside young trees at the edge of an empty land plot near a village, bright midday light, wide shot from behind

Nhà nước chỉ được thu hồi đất để làm những dự án thuộc diện luật cho phép vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, và dự án đó phải đáp ứng các điều kiện đi kèm, trước hết là có trong kế hoạch sử dụng đất được duyệt. Danh mục và điều kiện nằm trong Luật Đất đai 2024, cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành. Dự án không thuộc diện đó thì chủ đầu tư phải tự thoả thuận với người có đất.

Việc nên làm khi nghe một dự án sắp lấy đất khu mình là hỏi cho ra tên dự án, mục đích, văn bản pháp lý của nó. Biết dự án là gì, ai làm, đã qua những bước nào, gia đình mới đánh giá được mình đang ở đâu và nên chuẩn bị gì. Đó cũng là thông tin gia đình có quyền được biết trong các buổi họp, buổi niêm yết.

Những loại dự án thường thuộc diện thu hồi

Danh sách dưới đây chỉ gom các nhóm hay gặp để dễ hình dung, không thay cho danh mục trong luật. Một dự án cụ thể có thuộc diện hay không phải đối chiếu văn bản hiện hành và văn bản của chính dự án.

  • Công trình phục vụ quốc phòng, an ninh.
  • Hạ tầng giao thông: đường bộ, cầu, bến xe, đường sắt, cảng, bãi đỗ xe công cộng.
  • Hạ tầng kỹ thuật: thuỷ lợi, đê điều, cấp nước, thoát nước, xử lý chất thải, công trình điện, viễn thông.
  • Công trình công cộng: trường học, cơ sở y tế, chợ, công viên, khu vui chơi công cộng, công trình văn hoá, thể thao, nghĩa trang.
  • Trụ sở cơ quan nhà nước, công trình sự nghiệp.
  • Khu dân cư, khu đô thị, khu tái định cư, nhà ở xã hội, theo điều kiện luật đặt ra cho từng loại.
  • Khu công nghiệp, cụm công nghiệp và một số dự án sản xuất khác, theo điều kiện luật đặt ra.

Hai dòng cuối là chỗ người dân hay thắc mắc nhất, vì nhìn bề ngoài giống dự án kinh doanh. Luật có đặt chúng vào diện thu hồi trong những điều kiện nhất định; dự án cụ thể có đáp ứng điều kiện ấy không thì phải xem văn bản của chính nó.

Ngược lại, những dự án nằm ngoài danh mục, như nhiều dự án thương mại, dịch vụ riêng lẻ, thường phải đi đường thoả thuận nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất. Khi đó không có quyết định thu hồi, và gia đình có quyền đồng ý hay không.

Thuộc diện chưa đủ: các điều kiện đi kèm

Một dự án nằm trong danh mục vẫn chưa thể thu hồi đất ngay. Theo nguyên lý chung, dự án phải có trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm được cấp có thẩm quyền phê duyệt và công bố. Với dự án đầu tư, thường phải có văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc quyết định đầu tư theo pháp luật về đầu tư, đầu tư công. Một số loại dự án còn phải qua lựa chọn nhà đầu tư theo quy định.

Ngoài ra, việc thu hồi phải đi qua trình tự: thông báo thu hồi, điều tra, khảo sát, kiểm đếm, lập và niêm yết phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, lấy ý kiến, rồi mới có quyết định thu hồi và quyết định phê duyệt phương án. Mỗi bước có văn bản riêng. Thiếu bước nào, gia đình có quyền hỏi.

Người dân không cần thuộc từng điều kiện trong luật. Chỉ cần nhớ: một dự án đủ điều kiện thu hồi thì có giấy tờ chứng minh điều đó, và những giấy tờ ấy không phải bí mật. Kế hoạch sử dụng đất được công bố công khai, phương án được niêm yết công khai. Hỏi để biết là chuyện bình thường.

Giấy tờ của dự án nên hỏi và chúng cho biết điều gì

Gia đình không cần cầm trong tay mọi văn bản, nhưng nên biết chúng tồn tại, số hiệu và ngày ký để ghi vào sổ. Hỏi tại bộ phận một cửa của UBND xã, phường hoặc tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường.

Văn bảnCho biết điều gìHỏi ở đâuNhà mình đã biết chưa
Văn bản chấp thuận chủ trương hoặc quyết định đầu tưDự án tên gì, ai làm, mục tiêu, quy mô, địa điểmTổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, buổi họp dân
Kế hoạch sử dụng đất hằng năm có dự ánDự án đã được đưa vào kế hoạch thu hồi trong nămUBND xã, phường; nơi công bố kế hoạch
Thông báo thu hồi đấtThửa nào, mục đích gì, kế hoạch điều tra, kiểm đếmGửi đến từng hộ, niêm yết tại xã, phường
Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cưCon số và căn cứ cho từng hộNiêm yết công khai; tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường
Quyết định thu hồi đấtCăn cứ pháp lý, diện tích, thời điểmGửi đến từng hộ

Cột cuối để trống cho gia đình tự đánh dấu. Mỗi ô được đánh dấu là một mảnh ghép giúp cả nhà bớt mơ hồ.

Ví dụ giả định: khu dân cư mới cạnh nhà anh Hải

Xóm anh Hải nghe tin cánh đồng phía sau sắp thành khu dân cư mới, có người nói Nhà nước sẽ thu hồi, có người nói công ty sẽ đến mua. Anh không đoán. Anh lên UBND xã hỏi tên dự án, được biết dự án đã có văn bản chấp thuận chủ trương và có tên trong kế hoạch sử dụng đất năm đó, hình thức là Nhà nước thu hồi đất.

Anh ghi lại tên dự án, số và ngày của các văn bản, tên tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường. Ở buổi họp dân, anh hỏi thêm phạm vi thu hồi có gồm thửa ruộng của nhà mình không, lịch kiểm đếm dự kiến khi nào. Về nhà, anh nói lại với bố mẹ và chú em ở xa, cả nhà thống nhất ai sẽ có mặt hôm kiểm đếm.

Một hộ khác trong xóm cũng nghe tin nhưng không hỏi, vội bán ruộng cho một người lạ với giá thấp, vì tin rằng "đằng nào cũng bị thu hồi rẻ". Đến khi phương án được niêm yết, người được xét quyền lợi trên thửa ruộng ấy đã là người mua. Ví dụ là giả định, nhưng khác biệt giữa hai hộ chỉ nằm ở một buổi sáng đi hỏi.

Nếu thấy dự án chưa đúng diện hoặc chưa đủ giấy tờ

Có trường hợp người dân cho rằng dự án không thuộc diện được thu hồi, hoặc chưa có trong kế hoạch sử dụng đất mà đã đo đạc, kiểm đếm. Đường đúng là hỏi bằng văn bản: nêu tên dự án, hỏi văn bản căn cứ, đề nghị được trả lời. Giữ bản sao có ký nhận. Nhiều thắc mắc được làm rõ ngay ở bước này, vì có văn bản mà người dân chưa được biết.

Khi đã có quyết định thu hồi mà gia đình vẫn cho rằng căn cứ chưa đúng, việc khiếu nại hoặc khởi kiện là quyền của từng người có quyền lợi, làm bằng văn bản, gửi đúng nơi, đúng trình tự theo Luật Khiếu nại 2011 và Luật Tố tụng hành chính 2015, cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành, trong thời hạn luật định. Trong lúc đó, gia đình vẫn phối hợp các bước theo quyết định đã có hiệu lực.

Không gom chữ ký đơn tập thể, không tụ tập hay cản trở việc đo đạc, thi công. Những cách đó không làm rõ thêm căn cứ pháp lý mà còn có thể khiến gia đình vi phạm. Nếu hồ sơ phức tạp, giá trị lớn hoặc sắp hết thời hạn, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem giấy tờ cụ thể và chọn đường đi phù hợp.

Khi dự án đổi tên, đổi quy mô hoặc kéo dài

Không ít dự án sau vài năm được điều chỉnh: đổi tên gọi, mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi, đổi chủ đầu tư, đổi hình thức. Mỗi lần như vậy, phạm vi thu hồi và quyền lợi của từng hộ có thể thay đổi theo. Gia đình đã ghi số và ngày của văn bản cũ thì dễ nhận ra văn bản mới khác ở điểm nào.

Khi nghe tin dự án điều chỉnh, hỏi ba câu: văn bản điều chỉnh là văn bản nào, phạm vi thửa đất của nhà mình có thay đổi không, những gì đã kiểm đếm trước đây còn giá trị hay phải làm lại. Nếu dự án nằm im lâu, gia đình có quyền hỏi bằng văn bản về tình trạng của nó; luật yêu cầu dự án trong kế hoạch mà không thực hiện sau thời hạn luật định thì phải được xem xét điều chỉnh, huỷ bỏ và công bố.

Giữ toàn bộ giấy tờ cũ dù dự án đã đổi. Những tờ giấy tưởng hết tác dụng thường lại là thứ chứng minh hiện trạng nhà đất ở thời điểm trước.

Câu hỏi mẫu ở buổi họp dân

Buổi họp dân thường đông và nhanh, ai cũng muốn hỏi chuyện nhà mình. Chuẩn bị trước hai, ba câu viết ra giấy giúp hỏi trúng và không quên. Một vài câu nói thật, lịch sự: "Dạ, dự án này đã có văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư chưa, số và ngày bao nhiêu ạ?" "Dự án có trong kế hoạch sử dụng đất năm nay chưa ạ?" "Hình thức là Nhà nước thu hồi hay chủ đầu tư thoả thuận với từng hộ ạ?"

Hỏi tiếp về phần của nhà mình: "Thửa đất của nhà em có nằm trong phạm vi thu hồi toàn bộ hay một phần ạ?" "Lịch kiểm đếm dự kiến khi nào, nhà em cần chuẩn bị giấy gì ạ?" "Đầu mối của tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường phụ trách khu nhà em là bộ phận nào ạ?"

Ghi câu trả lời ngay tại chỗ. Nếu cán bộ hẹn trả lời sau, ghi lại ngày hẹn. Sau buổi họp, đề nghị được xem hoặc nhận bản sao biên bản họp nếu có. Những ghi chép này là nền cho mọi bước sau, từ kiểm đếm đến góp ý phương án.

Câu hỏi thường gặp

Dự án tư nhân có được Nhà nước thu hồi đất không?

Có loại được, có loại không. Luật liệt kê những dự án thuộc diện thu hồi vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó có một số dự án do doanh nghiệp làm nhưng phải đáp ứng điều kiện. Dự án ngoài danh mục thì chủ đầu tư phải tự thoả thuận với người có đất.

Làm sao biết dự án gần nhà đã có trong kế hoạch sử dụng đất chưa?

Kế hoạch sử dụng đất hằng năm được công bố công khai. Hỏi UBND xã, phường hoặc bộ phận một cửa để được chỉ nơi xem, mang theo tên dự án và bản sao giấy tờ đất để tra đúng thửa.

Dự án khu dân cư, khu đô thị có thuộc diện thu hồi không?

Luật có đặt một số dự án khu dân cư, khu đô thị vào diện thu hồi với điều kiện nhất định. Dự án cụ thể có đáp ứng hay không phải xem văn bản chấp thuận chủ trương và kế hoạch sử dụng đất của chính dự án đó.

Chưa có quyết định thu hồi mà đã có người đến đo đạc thì có đúng không?

Điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm thường diễn ra sau thông báo thu hồi và trước quyết định thu hồi, nên chưa có quyết định là bình thường. Gia đình nên hỏi đã có thông báo thu hồi chưa và đoàn làm việc theo kế hoạch nào.

Cho rằng dự án không đúng diện thì nên làm gì?

Hỏi bằng văn bản về căn cứ pháp lý của dự án và giữ bản sao. Nếu đã có quyết định thu hồi mà vẫn chưa đồng ý, từng người có quyền lợi khiếu nại hoặc khởi kiện đúng trình tự, trong thời hạn luật định; hồ sơ phức tạp nên hỏi luật sư.

Người dân có được xem giấy tờ pháp lý của dự án không?

Kế hoạch sử dụng đất, thông báo thu hồi, phương án bồi thường được công bố hoặc niêm yết công khai. Gia đình có thể hỏi số, ngày của văn bản chủ trương đầu tư tại buổi họp hoặc tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138