GiaiToa.comGiải Toả
Hiểu thu hồi đất và các trường hợp

Doanh nghiệp hỏi mua đất làm dự án: tự thoả thuận khác bị thu hồi đất ở điểm nào

Có dự án Nhà nước thu hồi đất, có dự án doanh nghiệp phải tự thoả thuận mua với dân. Hai đường khác nhau về giá, quyền từ chối, giấy tờ và rủi ro khi ký.

Two Vietnamese men in short-sleeved shirts talk quietly on the porch of a rural house beside a rice field, one holding a clear folder, late afternoon light, side view

Khi một doanh nghiệp đến gõ cửa hỏi mua đất để làm dự án, gia đình bạn đang ở một con đường khác hẳn với bị thu hồi đất. Thu hồi là quyết định hành chính của cơ quan có thẩm quyền, tiền tính theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Còn thoả thuận nhận chuyển nhượng là một giao dịch dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2024, cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành: giá do hai bên bàn, gia đình có quyền đồng ý hay không, và mọi điều kiện nằm trong hợp đồng.

Vì vậy việc phải làm trước khi nói chuyện giá là xác định cho chắc mình đang ở đường nào. Câu hỏi đơn giản nhất: "Dự án này Nhà nước thu hồi đất hay doanh nghiệp tự thoả thuận với dân?" Hỏi doanh nghiệp, rồi hỏi lại bộ phận một cửa của UBND xã, phường hoặc cơ quan có thẩm quyền. Hai câu trả lời phải khớp nhau trước khi gia đình ký bất cứ giấy gì.

Hai con đường đặt cạnh nhau

Bảng so theo nguyên lý chung. Một dự án đi đường nào là do luật và quyết định của cơ quan có thẩm quyền, không do doanh nghiệp tự chọn.

Điểm soNhà nước thu hồi đấtDoanh nghiệp tự thoả thuận
Bản chấtQuyết định hành chínhHợp đồng dân sự giữa hai bên
Ai quyết giáGiá đất cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, đưa vào phương ánHai bên tự bàn và ghi vào hợp đồng
Gia đình có quyền từ chối khôngKhông từ chối được quyết định; được góp ý, khiếu nại theo trình tựCó, không ai buộc được bán
Hỗ trợ, tái định cưXét theo quy định của Luật Đất đai và của UBND tỉnhChỉ có nếu ghi trong thoả thuận
Giấy tờ chínhThông báo, biên bản kiểm đếm, phương án, quyết địnhVăn bản đặt cọc nếu có, hợp đồng chuyển nhượng công chứng hoặc chứng thực, giấy tờ thanh toán
Chưa đồng ý thì đi đường nàoGóp ý, đối thoại, khiếu nại, khởi kiện hành chínhKhông ký; nếu đã ký mà có tranh chấp thì thương lượng, hoà giải hoặc khởi kiện dân sự
Nghĩa vụ thuếTheo quy định riêng cho tiền bồi thường, hỗ trợTheo quy định về chuyển nhượng quyền sử dụng đất

Dòng cuối là chỗ hay bị bỏ quên: hai con đường có thể khác nhau về thuế và phí. Hỏi cơ quan thuế nơi có đất trước khi chốt giá để biết số tiền thật sự về tay.

Vì sao có dự án được thu hồi, có dự án phải tự thoả thuận

Luật Đất đai 2024 liệt kê những loại dự án mà Nhà nước được thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, và dự án đó phải có trong kế hoạch sử dụng đất được duyệt. Những dự án không thuộc danh sách này, nhất là một số dự án sản xuất, kinh doanh, thì chủ đầu tư phải nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất hoặc nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của người đang sử dụng.

Ranh giới cụ thể giữa hai nhóm có thay đổi theo luật và có những trường hợp đặc thù, nên đừng tự suy từ tên dự án. "Khu đô thị", "khu dân cư", "trung tâm thương mại" nghe giống nhau nhưng có thể đi hai đường khác nhau. Cách chắc nhất là hỏi bằng văn bản và đề nghị được biết dự án đã có văn bản chấp thuận chủ trương, có trong kế hoạch sử dụng đất hay chưa, và hình thức giao đất, cho thuê đất dự kiến là gì.

Có lúc một doanh nghiệp đi thoả thuận trước rồi sau đó dự án lại được điều chỉnh. Gia đình nên giữ mọi giấy tờ từ lần tiếp xúc đầu tiên, ghi ngày, ghi tên người đến, ghi những gì họ nói về hình thức dự án. Nếu sau này đường đi thay đổi, những ghi chép đó giúp làm rõ ai đã hứa gì.

Thoả thuận là hợp đồng: những điều phải thấy trên giấy

Bên mua là ai. Tên doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật hoặc người được uỷ quyền có giấy uỷ quyền hợp lệ. Người đến nhà chỉ đưa danh thiếp mà không có giấy uỷ quyền thì chưa phải bên ký được.

Thửa đất nào, diện tích bao nhiêu. Ghi đúng số thửa, tờ bản đồ, diện tích theo giấy chứng nhận và theo đo thực tế nếu khác. Phần chênh lệch xử lý thế nào phải ghi rõ.

Giá và cách trả. Giá tính trên mét vuông hay trọn gói, trả mấy đợt, mỗi đợt khi nào, trả vào tài khoản của ai. Đợt cuối trả trước hay sau khi sang tên là chỗ rủi ro lớn nhất, nên ghi chặt.

Tài sản trên đất và chi phí di dời. Nhà, cây, chuồng trại, giếng có tính riêng không, ai chịu chi phí tháo dỡ, gia đình được ở lại đến bao giờ.

Ai chịu thuế, phí. Thuế thu nhập cá nhân từ chuyển nhượng, lệ phí trước bạ, phí công chứng: bên nào nộp phải ghi rõ, tránh cãi nhau lúc sang tên.

Nếu dự án không làm nữa thì sao. Đây là điều khoản hay bị bỏ trống. Nếu đã nhận cọc mà dự án dừng, tiền cọc xử lý thế nào, đất trả lại ra sao.

Đặt cọc: chỗ dễ vướng nhất

Nhiều gia đình nhận một khoản cọc từ người tự xưng thu gom đất cho dự án, ký một tờ giấy viết tay, rồi chờ. Vài tháng sau, người kia không quay lại, hoặc quay lại với giá thấp hơn, hoặc mang theo một hợp đồng có điều khoản phạt cọc nặng nếu gia đình đổi ý. Đặt cọc là giao dịch có hậu quả pháp lý theo Bộ luật Dân sự 2015: bên nào từ chối giao kết hợp đồng thì có thể mất cọc hoặc phải trả cọc kèm khoản tương đương, trừ khi hai bên thoả thuận khác.

Trước khi nhận cọc, gia đình nên làm đủ ba việc. Một là xác định người đặt cọc là ai, mua cho mình hay mua cho doanh nghiệp, có giấy uỷ quyền không. Hai là đọc kỹ thời hạn ký hợp đồng chính và điều kiện để giao dịch tiếp tục. Ba là bàn với mọi người cùng đứng tên trên giấy chứng nhận; một người nhận cọc mà người khác không đồng ý là rắc rối lớn.

Ví dụ giả định: bà Năm có thửa đất trồng cây lâu năm, ba người con cùng đứng tên với bà. Một người lạ đến đặt cọc, bà ký một mình. Sau đó hai người con không đồng ý bán. Bà vừa phải trả lại cọc, vừa đứng trước nguy cơ bị đòi phạt. Nếu bà nói "để nhà em bàn đủ người rồi hẹn lại", chuyện đã không xảy ra.

Danh sách kiểm trước khi ký với doanh nghiệp

Đánh dấu từng dòng. Còn dòng nào trống thì chưa ký.

  • Đã hỏi bộ phận một cửa xác nhận dự án đi đường thoả thuận chứ không phải Nhà nước thu hồi.
  • Đã thấy giấy tờ của doanh nghiệp và giấy uỷ quyền của người đến làm việc.
  • Mọi người cùng đứng tên trên giấy chứng nhận đã đọc và đồng ý bằng văn bản.
  • Hợp đồng ghi rõ thửa, diện tích, giá, đợt trả, tài khoản nhận tiền.
  • Đã biết ai nộp thuế, phí và đã hỏi cơ quan thuế ước số tiền phải nộp.
  • Có điều khoản cho trường hợp dự án dừng hoặc chậm.
  • Hợp đồng chuyển nhượng được công chứng hoặc chứng thực theo quy định.
  • Không đưa bản gốc giấy chứng nhận trước khi ký hợp đồng chính và nhận tiền theo thoả thuận.

Nếu hợp đồng do doanh nghiệp soạn sẵn, dài và nhiều điều khoản phạt, hoặc giá trị lớn so với tài sản của cả nhà, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để đọc hợp đồng trước khi ký. Đọc trước rẻ hơn nhiều so với kiện sau.

Câu nên hỏi người đến hỏi mua đất

Buổi gặp đầu tiên thường diễn ra ngay ở hiên nhà, nhanh và thân mật. Gia đình nên chuẩn bị sẵn vài câu, hỏi lịch sự và ghi lại câu trả lời. "Anh làm việc cho công ty nào, anh có giấy giới thiệu hoặc giấy uỷ quyền không ạ?" "Dự án tên gì, đã được cơ quan nào chấp thuận chủ trương chưa ạ?" "Dự án này Nhà nước thu hồi đất hay công ty tự thoả thuận với từng hộ ạ?" "Nếu nhà em chưa muốn bán thì sao ạ?"

Câu hỏi cuối cùng rất có ích. Người làm việc đúng mực sẽ trả lời thẳng rằng gia đình có quyền chưa bán. Nếu câu trả lời là doạ "không bán thì sau này bị thu hồi rẻ hơn", hãy ghi lại nguyên văn và kiểm tra với chính quyền địa phương.

Sau buổi gặp, ghi ngay vào sổ: ngày giờ, tên người đến, số điện thoại họ để lại, những gì họ nói về dự án, giá họ đưa ra. Đừng đưa bản gốc hay bản sao giấy chứng nhận ngay buổi đầu; chỉ cho xem nếu cần, và khi đã biết rõ họ là ai.

Nếu cả xóm cùng được hỏi mua, mỗi gia đình vẫn tự quyết phần của mình. Có thể trao đổi thông tin với hàng xóm cho đỡ mù mờ, nhưng quyết định bán, giá, điều khoản là chuyện của từng nhà, được ghi trong từng hợp đồng riêng.

Những việc không nên làm

Không ký vì sợ "không bán bây giờ thì sau bị thu hồi giá rẻ hơn". Câu này đôi khi được dùng để hối thúc. Nếu dự án thuộc diện thoả thuận, không có quyết định thu hồi nào thay cho chữ ký của gia đình. Nếu dự án thuộc diện thu hồi, doanh nghiệp không phải là bên đi mua. Cả hai trường hợp đều cần kiểm tra lại bằng văn bản.

Không bán qua trung gian không rõ danh tính chỉ vì họ trả cao hơn vài phần. Người trung gian có thể gom đất rồi bán lại, và khi có tranh chấp, gia đình không biết đòi ai. Không nhận tiền mặt lớn tại nhà; tiền nên đi qua tài khoản đứng tên người bán.

Không im lặng khi hàng xóm bán còn mình thì chưa muốn. Quyền quyết định là của từng người sử dụng đất. Nếu gặp áp lực, ghi lại sự việc, hỏi chính quyền địa phương về tình trạng pháp lý của dự án và giữ thái độ bình tĩnh, lịch sự với mọi bên.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp đến hỏi mua đất thì có phải là sắp bị giải toả không?

Không nhất thiết. Doanh nghiệp tự đi mua thường là dấu hiệu dự án phải thoả thuận với người dân, không phải Nhà nước thu hồi. Hỏi lại bộ phận một cửa của UBND xã, phường để biết dự án có trong kế hoạch sử dụng đất và đi theo hình thức nào.

Không đồng ý bán cho doanh nghiệp thì có bị buộc phải bán không?

Với dự án thuộc diện tự thoả thuận, quyền bán hay không là của người sử dụng đất. Nếu gặp áp lực, gia đình ghi lại sự việc, giữ giấy tờ và hỏi chính quyền địa phương về tình trạng pháp lý của dự án.

Giá thoả thuận có buộc phải bằng giá đền bù không?

Không. Giá thoả thuận do hai bên tự bàn. Giá trong phương án bồi thường là giá đất cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, chỉ áp cho trường hợp Nhà nước thu hồi. Gia đình có thể tham khảo nhưng không bị ràng buộc.

Đã nhận cọc rồi muốn đổi ý thì sao?

Tuỳ nội dung văn bản đặt cọc. Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự 2015, bên từ chối giao kết có thể mất cọc hoặc phải trả cọc kèm khoản tương đương, trừ khi có thoả thuận khác. Nên mang văn bản đi hỏi luật sư trước khi quyết định.

Bán đất cho doanh nghiệp có phải nộp thuế không?

Chuyển nhượng quyền sử dụng đất phát sinh nghĩa vụ thuế và lệ phí theo quy định hiện hành. Hai bên nên ghi rõ ai nộp khoản nào trong hợp đồng và hỏi cơ quan thuế nơi có đất để ước số tiền trước khi chốt giá.

Một người cùng đứng tên có được ký bán thay cả nhà không?

Không, nếu không có văn bản đồng ý hoặc uỷ quyền hợp lệ của những người còn lại. Đất đứng tên nhiều người thì mọi người phải cùng ký hoặc uỷ quyền theo quy định, nếu không giao dịch dễ bị tranh chấp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138