GiaiToa.comGiải Toả
Sau khi nhận tiền đền bù

Chia tiền đền bù trong nhà khi cha mẹ còn sống: bàn thế nào, ghi giấy ra sao

Cha mẹ đứng tên, con cái góp công xây nhà, người ở xa, người ở chung: thứ tự bàn chia tiền đền bù cho êm và những gì nên ghi vào biên bản thoả thuận gia đình.

A Vietnamese family of three generations seated around a low wooden table in a simple living room, teacups and an open notebook with blank pages, wide shot from the doorway

Khi cha mẹ còn sống và đứng tên đất, tiền bồi thường về đất trước hết là tiền của cha mẹ; con cái được bao nhiêu là do cha mẹ quyết và cả nhà thoả thuận, không phải chia đều theo đầu người. Phần tiền bồi thường nhà, công trình thì thuộc về ai bỏ tiền xây theo hồ sơ kiểm đếm. Nắm hai điều đó trước sẽ tránh được phần lớn những câu "con cũng có phần".

Việc nên làm là họp gia đình theo một thứ tự rõ ràng: để riêng phần lo chỗ ở và sinh hoạt của cha mẹ, rồi mới bàn phần còn lại; ghi kết quả thành biên bản thoả thuận có chữ ký. Bài dưới đi qua từng bước, những chuyện hay làm vỡ buổi họp, và khi nào nên nhờ người ngoài.

Tiền này của ai: tách ba lớp trước khi bàn

Mở bảng tính chi tiết của hộ trong phương án ra. Lớp thứ nhất là tiền bồi thường về đất, đi theo người có quyền sử dụng đất. Nếu sổ đứng tên cha mẹ thì đó là tài sản của cha mẹ; nếu sổ cấp cho hộ gia đình theo cách cũ thì có thể có thêm những thành viên có chung quyền, việc này đã được xác định khi lập danh sách nhận tiền.

Lớp thứ hai là tiền bồi thường nhà, công trình, cây trồng. Lớp này đi theo chủ tài sản. Anh cả bỏ tiền xây gian nhà sau, được ghi tên trong biên bản kiểm đếm là chủ, thì phần đó tính cho anh. Không ghi tên mà chỉ "ai cũng biết" thì sẽ phải nói chuyện với nhau, nên gom lại hoá đơn, giấy vay mượn, ảnh lúc xây làm căn cứ.

Lớp thứ ba là các khoản hỗ trợ: hỗ trợ ổn định đời sống tính theo nhân khẩu, hỗ trợ thuê nhà, hỗ trợ chuyển đổi nghề. Những khoản này sinh ra để giúp từng người, từng hộ vượt qua thời gian khó. Nhà nào cũng nên để các khoản theo nhân khẩu dùng đúng cho những người được tính, nhất là người già và trẻ nhỏ.

Tách ba lớp như vậy trên một tờ giấy, mỗi lớp ghi ai là chủ, số bao nhiêu. Chỉ riêng việc này đã làm cuộc nói chuyện bớt cảm tính, vì cả nhà nhìn cùng một con số.

Thứ tự họp gia đình cho êm

Không nên bàn chia tiền ngay trong buổi chi trả hay lúc vừa thấy tiền về. Hẹn một buổi riêng, đủ người, không vội.

  1. Để riêng phần chỗ ở của cha mẹ. Cha mẹ sẽ sống ở đâu, ở với ai, chi phí nhà mới hay tiền thuê bao nhiêu. Phần này đặt ra trước, không ai được chạm vào.
  2. Để riêng phần sinh hoạt và chữa bệnh của cha mẹ. Người già sau khi mất nhà cũ thường mất luôn nguồn thu nhỏ (vườn, gian hàng, phòng cho thuê). Tính đủ cho vài năm, có phần dự phòng ốm đau.
  3. Trả lại phần ai đã bỏ ra. Con góp tiền xây, cháu trả nợ thay, anh chị lo chi phí làm sổ trước đây: nêu ra, có giấy thì tốt, không có thì để cả nhà xác nhận.
  4. Bàn phần còn lại. Cha mẹ nói ý mình trước. Con cái góp ý, nói hoàn cảnh, nhưng tránh so đo "đứa kia được nhiều hơn".
  5. Ghi lại ngay trong buổi. Một người đọc to từng điểm, mọi người gật thì ghi. Không để "mai viết sau".
  6. Hẹn ngày ký và ngày chuyển tiền. Chia xong mà chuyển lắt nhắt, khoản trước khoản sau, lại sinh chuyện.

Bước một và hai là chỗ hay bị làm ngược nhất. Khi phần của cha mẹ được để riêng trước, phần còn lại có ít hay nhiều thì người già vẫn yên tâm, và con cái cũng khó nói gì.

Biên bản thoả thuận nên có những gì

Biên bản không cần văn hoa. Cần đủ thông tin để mười năm sau đọc lại vẫn hiểu. Đánh dấu từng dòng khi soạn:

  • Họ tên, năm sinh, số giấy tờ tuỳ thân của từng người có mặt và người vắng mặt có uỷ quyền.
  • Căn cứ: số quyết định phê duyệt phương án và tổng số tiền nhà nhận, tách theo ba lớp đất, tài sản, hỗ trợ.
  • Phần để riêng cho cha mẹ: số tiền, ai giữ, giữ ở đâu, dùng vào việc gì.
  • Phần hoàn trả cho người đã bỏ tiền xây hoặc trả nợ, ghi rõ vì sao.
  • Phần mỗi người được nhận, hình thức nhận (chuyển khoản vào tài khoản nào), thời hạn chuyển.
  • Ai lo chỗ ở cho cha mẹ, ai chăm khi cha mẹ ốm, nếu cả nhà có thoả thuận về việc này.
  • Cam kết không đòi lại phần đã chia, hoặc điều kiện nếu có (ví dụ phần để dành cho cha mẹ còn dư thì xử lý thế nào sau này).
  • Chữ ký từng người, người làm chứng, ngày ký; mỗi người giữ một bản.

Biên bản thoả thuận gia đình là giao dịch dân sự, chịu điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015 cùng các văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành. Việc cho tiền nhìn chung không bắt buộc công chứng, nhưng khi số tiền lớn hoặc có người ở xa, công chứng hay chứng thực chữ ký giúp tờ giấy chắc chắn hơn. Hỏi văn phòng công chứng nơi gần nhà về cách làm phù hợp.

Năm chuyện hay làm vỡ buổi họp

Con dâu, con rể nói thay. Người trong nhà nên được nghe, nhưng người có quyền phát biểu cuối cùng là cha mẹ và các con. Nói trước điều này một cách nhẹ nhàng sẽ đỡ va chạm.

Người ở xa không được hỏi ý. Anh chị đi làm xa, ở nước ngoài, không có mặt rồi sau này nói "không ai hỏi em". Gọi video ngay trong buổi họp, hoặc gửi bản nháp cho đọc trước.

Nhắc chuyện cũ. Ai được cho đất cưới vợ, ai được nuôi ăn học lâu hơn. Những chuyện đó có thật, nhưng nếu đưa vào buổi chia tiền thì buổi họp không bao giờ xong. Nếu thật sự cần tính, cha mẹ nói một lần và chốt.

Tưởng tiền hỗ trợ theo nhân khẩu là của từng người. Khoản đó tính theo người nhưng chi cho hộ để ổn định đời sống chung. Đòi rút riêng phần "của em" ngay lập tức thường làm hụt tiền sinh hoạt của cả nhà trong lúc dọn đi.

Cha mẹ bị hối thúc chia hết. Có cha mẹ chia sạch cho con rồi không còn đồng nào khi ốm. Con cái thương cha mẹ thì nên là người đề nghị giữ lại phần cho cha mẹ, chứ không chờ cha mẹ tự nói.

Mấy câu mở đầu giúp buổi họp đi đúng hướng

Người mở lời nên là cha mẹ, hoặc người con được cha mẹ nhờ. Câu đầu tiên quyết định không khí cả buổi. Thay vì "giờ chia tiền thế nào", hãy bắt đầu bằng việc chung: "Hôm nay cả nhà ngồi lại để lo chỗ ở cho ba mẹ trước, rồi mới tính phần còn lại. Ai có ý thì nói, nói xong mình ghi giấy luôn."

Khi có người bắt đầu so bì, một câu kéo về số liệu thường hiệu quả hơn tranh luận: "Mình nhìn lại tờ tách ba lớp nha, phần này là tiền nhà của anh Hai xây, phần này là tiền đất của ba mẹ." Khi không khí căng, đề nghị nghỉ một lúc rồi bàn tiếp, hoặc hẹn buổi khác, còn hơn ép xong trong một buổi.

Cuối buổi, người ghi biên bản đọc lại toàn bộ trước khi mọi người ký. Hỏi từng người: "Anh chị có thấy chỗ nào chưa đúng ý mình không?" Câu hỏi đó tốn một phút, nhưng giúp không ai nói được sau này rằng mình ký mà không biết đã ký gì.

Ví dụ giả định: nhà bà Năm

Ông bà Năm ngoài bảy mươi, sống với vợ chồng con trai út; hai con gái đã lấy chồng ở xa. Sổ đứng tên hai ông bà. Nhận tiền xong, cả nhà hẹn họp vào một ngày cuối tuần để hai con gái kịp gọi video, ông bà nói trước là muốn bàn chuyện chỗ ở của mình đầu tiên.

Trong bảng tính, gian bếp và phòng trên gác do con út xây được ghi tên con út là chủ tài sản. Cả nhà thống nhất phần tiền bồi thường hai hạng mục này là của con út. Phần tiền đất, ông bà để riêng một khoản đủ mua căn nhà nhỏ một tầng gần trạm y tế, đứng tên hai ông bà, cùng một khoản sinh hoạt gửi ở tài khoản của ông bà, con út được biết nhưng không giữ thẻ. Phần còn lại ông bà chia cho ba con theo ý mình, lý do do chính ông bà nói ra.

Biên bản ghi đủ, ba con ký, có người cháu làm chứng, hai con gái ở xa ký qua văn bản uỷ quyền gửi về. Các con số trong ví dụ không quan trọng; quan trọng là thứ tự: phần cha mẹ để riêng trước, phần tài sản theo đúng chủ, phần còn lại do người có quyền quyết.

Khi không thoả thuận được

Nếu sau một hai buổi vẫn không ai chịu ai, đừng kéo dài trong nhà tới mức cạch mặt. Bước kế tiếp là nhờ người ngoài có uy tín: hoà giải viên ở cơ sở, người lớn trong họ mà các bên cùng nể. Hoà giải không quyết thay, nhưng thường giúp mỗi người nghe được điều mình chưa nghe.

Nếu tranh chấp liên quan tới quyền sở hữu tài sản (ai xây nhà, ai góp tiền mua đất từ đầu) hoặc tới phần thừa kế chưa chia, câu chuyện đã vượt khỏi một buổi họp gia đình. Trong khi chưa giải quyết xong, nên thống nhất ít nhất phần tiền chưa ai được động tới, và nếu cần thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về con đường giải quyết theo Bộ luật Dân sự 2015, kể cả con đường toà án, trước khi một ai đó tự ý rút tiền.

Điều nên tránh tuyệt đối: một người đang giữ tiền tự ý chi tiêu lớn trong lúc cả nhà còn chưa thống nhất, hoặc người không có quyền đi khiếu nại lên cơ quan nhà nước về chuyện chia tiền trong nhà. Cơ quan làm nhiệm vụ bồi thường chỉ chi đúng người theo hồ sơ, không phân xử chuyện chia trong gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Cha mẹ đứng tên sổ thì con cái có quyền đòi chia tiền đền bù đất không?

Khi cha mẹ còn sống và là người có quyền sử dụng đất, tiền bồi thường về đất là của cha mẹ. Con cái được chia bao nhiêu là do cha mẹ quyết và cả nhà thoả thuận. Trường hợp sổ cấp cho hộ gia đình thì cần xem ai là thành viên có chung quyền sử dụng đất.

Con bỏ tiền xây nhà trên đất của cha mẹ thì tiền bồi thường nhà thuộc về ai?

Tiền bồi thường tài sản đi theo chủ tài sản. Nếu biên bản kiểm đếm và phương án ghi con là chủ phần nhà đó thì phần tiền đó của con. Nếu không ghi, cả nhà cần thoả thuận dựa trên hoá đơn, giấy tờ, lời xác nhận của mọi người.

Biên bản chia tiền đền bù trong gia đình có cần công chứng không?

Cho tiền nhìn chung không bắt buộc công chứng, nhưng công chứng hoặc chứng thực chữ ký giúp biên bản chắc chắn hơn, nhất là khi số tiền lớn hoặc có người ở xa. Hỏi văn phòng công chứng gần nhà về hình thức phù hợp với thoả thuận của gia đình.

Anh chị em ở nước ngoài có cần về ký biên bản chia tiền không?

Không nhất thiết phải về. Người ở xa có thể đọc bản nháp, góp ý qua điện thoại, rồi ký văn bản đồng ý hoặc uỷ quyền tại cơ quan có thẩm quyền ở nơi họ sống, gửi về. Hỏi trước loại văn bản nào được chấp nhận để khỏi làm lại.

Đất đứng tên cha đã mất thì chia tiền đền bù thế nào?

Phần của người đã mất phải đi theo thủ tục thừa kế trước, sau đó những người thừa kế mới thoả thuận chia. Đây là chuyện riêng, nên làm sớm với văn phòng công chứng và hỏi luật sư khi có người không đồng ý.

Nên giữ lại bao nhiêu tiền đền bù cho cha mẹ già?

Không có con số chung. Nguyên tắc là đủ cho chỗ ở ổn định của cha mẹ, chi phí sinh hoạt nhiều năm và một phần dự phòng ốm đau, tính theo hoàn cảnh từng nhà. Phần này nên đứng tên hoặc nằm trong tài khoản của chính cha mẹ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138